Sloka 547
Sloka 547
Sloka (श्लोक)
तमसा ग्रस्तवद्भानादग्रस्तोऽपि रविर्जनैः । ग्रस्त इत्युच्यते भ्रान्त्यां ह्यज्ञात्वा वस्तुलक्षणम् ॥ ५४७ ॥
पदच्छेद / Padaccheda
तमसा ग्रस्तवत् भानात् ग्रस्तः अपि रविः जनैः | ग्रस्तः इति उच्यते भ्रान्त्याम् हि अज्ञात्वा वस्तु-लक्षणम् || ५४७ ||
Transliteration (लिप्यांतरण)
tamasā grastavat bhānād grastaḥ api raviḥ janaiḥ | grastaḥ iti ucyate bhrāntyāṁ hi ajñātvā vastu-lakṣaṇam || 547 ||
Translation (अनुवाद)
Even though the sun is not actually eclipsed by darkness, people mistakenly perceive it as eclipsed due to ignorance of its true nature.
Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ)
| Sanskrit (संस्कृत) | English Meaning (अर्थ) | Hindi Meaning (हिंदी अर्थ) |
|---|---|---|
| तमसा (tamasā) | by darkness | अंधकार द्वारा |
| ग्रस्तवत् (grastavat) | as if eclipsed | जैसे ग्रस्त |
| भानात् (bhānāt) | by the splendor | चमक द्वारा |
| ग्रस्तः (grastaḥ) | eclipsed | ग्रस्त |
| अपि (api) | even though | यद्यपि |
| रविः (raviḥ) | the sun | सूर्य |
| जनैः (janaiḥ) | by people | लोगों द्वारा |
| ग्रस्तः (grastaḥ) | eclipsed | ग्रस्त |
| इति (iti) | thus | इस प्रकार |
| उच्यते (ucyate) | is said | कहा जाता है |
| भ्रान्त्याम् (bhrāntyām) | in confusion | भ्रम में |
| हि (hi) | indeed | वास्तव में |
| अज्ञात्वा (ajñātvā) | not knowing | न जानते हुए |
| वस्तु-लक्षणम् (vastu-lakṣaṇam) | the true nature | वास्तविक स्वभाव |
कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples
| कर्ता (Subject) | क्रिया (Verb) | विधान (Object) | अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation | हिंदी अनुवाद / Hindi Translation |
|---|---|---|---|---|
| जनैः | उच्यते | ग्रस्तः | People say the sun is eclipsed. | लोग कहते हैं कि सूर्य ग्रस्त है। |
| जनैः | भ्रान्त्याम् | उच्यते | People in confusion say. | लोग भ्रम में कहते हैं। |
| जनैः | अज्ञात्वा | वस्तु-लक्षणम् | People, not knowing the true nature. | लोग, वास्तवितिक स्वभाव को न जानते हुए। |
Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ)
Categories (वर्गीकरण)
- Illusion
- Perception
- Truth
Commentary (टीका)
This verse explores the concept of bhrānti, or illusion, by illustrating how people mistakenly believe that the sun is eclipsed by darkness (tamasā) due to a misunderstanding of its true nature (vastu-lakṣaṇam). Just as the sun's splendor cannot be truly overshadowed, misconceptions arise from ignorance, not reality. The verse urges seekers to recognize the underlying *Ātman* beyond superficial appearances, emphasizing discernment to grasp the 'real' amidst perceived illusions.