Sloka 489: Difference between revisions

From IKS BHU
Jump to navigation Jump to search
VisualWikitext
imported>Vij
Added sloka content
 
imported>Vij
Added sloka content
 
Line 11: Line 11:


=== पदच्छेद / Padaccheda ===
=== पदच्छेद / Padaccheda ===
असङ्गः अहम् अनङ्गः अहम् अलिङ्गः अहम् अभङ्गुरः ।
 
प्रशान्तः अहम् अनन्तः अहम् अमलः अहम् चिरन्तनः ॥
असङ्गः अहम् अनङ्गः अहम् अलिङ्गः अहम् अभङ्गुरः
प्रशान्तः अहम् अनन्तः अहम् अमलः अहम् चिरन्तनः


=== Transliteration (लिप्यांतरण) ===
=== Transliteration (लिप्यांतरण) ===
asaṅgo'ham anaṅgo'ham aliṅgo'ham abhaṅguraḥ |
asaṅgo'ham anaṅgo'ham aliṅgo'ham abhaṅguraḥ |
praśānto'ham ananto'ham amalo'haṁ cirantanaḥ || 489 ||
praśānto'ham ananto'ham amalo'haṁ cirantanaḥ || 489 ||


=== Translation (अनुवाद) ===
=== Translation (अनुवाद) ===
I am unattached, incorporeal, formless, and unbreakable; I am peaceful, infinite, pure, and eternal.
 
I am unattached, bodiless, without any signs; I am unbroken, peaceful, infinite, stainless, and eternal.


=== Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ) ===
=== Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ) ===
Line 26: Line 29:
! Sanskrit (संस्कृत) !! English Meaning (अर्थ) !! Hindi Meaning (हिंदी अर्थ)
! Sanskrit (संस्कृत) !! English Meaning (अर्थ) !! Hindi Meaning (हिंदी अर्थ)
|-
|-
| असङ्गः (asaṅgaḥ) || unattached || असंग
| असङ्गः (asaṅgaḥ) || unattached || त्यागशील
|-
|-
| अहम् (aham) || I am || मैं हूँ
| अहम् (aham) || I am || मैं हूँ
|-
|-
| अनङ्गः (anaṅgaḥ) || incorporeal || निर्भर
| अनङ्गः (anaṅgaḥ) || bodiless || शरीररहित
|-
|-
| अलिङ्गः (aliṅgaḥ) || formless || निर्लिंग
| अलिङ्गः (aliṅgaḥ) || without any signs || बिना किसी चिह्न के
|-
|-
| अभङ्गुरः (abhaṅguraḥ) || unbreakable || अखंडनीय
| अभङ्गुरः (abhaṅguraḥ) || unbroken || अविचल
|-
|-
| प्रशान्तः (praśāntaḥ) || peaceful || शांत
| प्रशान्तः (praśāntaḥ) || peaceful || शांत
Line 40: Line 43:
| अनन्तः (anantaḥ) || infinite || अनंत
| अनन्तः (anantaḥ) || infinite || अनंत
|-
|-
| अमलः (amalaḥ) || pure || निर्मल
| अमलः (amalaḥ) || stainless || निष्कलंक
|-
|-
| चिरन्तनः (cirantanaḥ) || eternal || चिरस्थायी
| चिरन्तनः (cirantanaḥ) || eternal || शाश्वत
|}
|}


Line 50: Line 53:
! कर्ता (Subject) !! क्रिया (Verb) !! विधान (Object) !! अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation !! हिंदी अनुवाद / Hindi Translation
! कर्ता (Subject) !! क्रिया (Verb) !! विधान (Object) !! अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation !! हिंदी अनुवाद / Hindi Translation
|-
|-
| अहम् || असङ्गः || (अहम्) || I am unattached. || मैं असंग हूँ।
| अहम् || अस्मि (implied) || असङ्गः || I am unattached. || मैं असंग हूँ।
|-
|-
| अहम् || अनङ्गः || (अहम्) || I am incorporeal. || मैं निर्भर हूँ।
| अहम् || अस्मि (implied) || अनङ्गः || I am bodiless. || मैं अनङ्ग हूँ।
|-
|-
| अहम् || अलिङ्गः || (अहम्) || I am formless. || मैं निर्लिंग हूँ।
| अहम् || अस्मि (implied) || अलिङ्गः || I am without signs. || मैं अलिङ्ग हूँ।
|-
|-
| अहम् || अभङ्गुरः || (अहम्) || I am unbreakable. || मैं अखंडनीय हूँ।
| अहम् || अस्मि (implied) || अभङ्गुरः || I am unbroken. || मैं अभङ्गुर हूँ।
|-
|-
| अहम् || प्रशान्तः || (अहम्) || I am peaceful. || मैं शांत हूँ।
| अहम् || अस्मि (implied) || प्रशान्तः || I am peaceful. || मैं प्रशान्त हूँ।
|-
|-
| अहम् || अनन्तः || (अहम्) || I am infinite. || मैं अनंत हूँ।
| अहम् || अस्मि (implied) || अनन्तः || I am infinite. || मैं अनन्त हूँ।
|-
|-
| अहम् || अमलः || (अहम्) || I am pure. || मैं निर्मल हूँ।
| अहम् || अस्मि (implied) || अमलः || I am stainless. || मैं अमल हूँ।
|-
|-
| अहम् || चिरन्तनः || (अहम्) || I am eternal. || मैं चिरस्थायी हूँ।
| अहम् || अस्मि (implied) || चिरन्तनः || I am eternal. || मैं चिरन्तन हूँ।
|}
|}


=== Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ) ===
=== Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ) ===
* [[asaṅga|asaṅga (असङ्ग)]]
* [[asaṅga|asaṅga (असङ्ग)]]
* [[anaṅga|anaṅga (अनङ्ग)]]
* [[aliṅga|aliṅga (अलिङ्ग)]]
* [[abhaṅgura|abhaṅgura (अभङ्गुर)]]
* [[praśānta|praśānta (प्रशान्त)]]
* [[ananta|ananta (अनन्त)]]
* [[ananta|ananta (अनन्त)]]
* [[amala|amala (अमल)]]
* [[amala|amala (अमल)]]
* [[cirantana|cirantana (चिरन्तन)]]


=== Categories (वर्गीकरण) ===
=== Categories (वर्गीकरण) ===
* Self-realization
* Self-realization
* Pure being
* Non-attachment
* Eternal nature
* Eternity


=== Commentary (टीका) ===
=== Commentary (टीका) ===
This verse emphasizes the intrinsic qualities of the self or *ātman*, as described in Vedantic philosophy. The speaker declares themselves to be unattached, without physical form, and enduring. The terms *asaṅga* (unattached), *anaṅga* (incorporeal), *aliṅga* (formless), and *abhaṅgura* (unbreakable) denote the spiritual nature immune to material constraints.


Furthermore, concepts like *praśānta* (peaceful), *ananta* (infinite), *amala* (pure), and *cirantana* (eternal) reflect the timeless and boundless aspect of consciousness. This sloka serves as an affirmation of one's true, enlightened nature beyond transient worldly identities. By recognizing these qualities, one may progress toward liberation or *moksha*, realizing the *ātman* as both distinct from yet encompassing all phenomena.
This verse encapsulates the essence of self-realization in Vedantic philosophy. The repeated affirmation of "I am" (`''aham''`) reflects the recognition of one's true nature as unattached (`''asaṅga''`), bodiless (`''anaṅga''`), and devoid of worldly identifiers (`''aliṅga''`). The self is further described as unbroken (`''abhaṅgura''`), peaceful (`''praśānta''`), infinite (`''ananta''`), stainless (`''amala''`), and eternal (`''cirantana''`). Such awareness transcends mundane existence and leads towards liberation by affirming the infinite, pure, and timeless nature of the true self. This state emphasizes inner peace and the transcendence of temporary worldly conditions.


'''
'''

Latest revision as of 17:10, 2 February 2025

Sloka 489

Sloka (श्लोक)

असङ्गोऽहमनङ्गोऽहमलिङ्गोऽहमभङ्गुरः ।
प्रशान्तोऽहमनन्तोऽहममलोऽहं चिरन्तनः ॥ ४८९ ॥

पदच्छेद / Padaccheda

असङ्गः अहम् अनङ्गः अहम् अलिङ्गः अहम् अभङ्गुरः प्रशान्तः अहम् अनन्तः अहम् अमलः अहम् चिरन्तनः

Transliteration (लिप्यांतरण)

asaṅgo'ham anaṅgo'ham aliṅgo'ham abhaṅguraḥ | praśānto'ham ananto'ham amalo'haṁ cirantanaḥ || 489 ||

Translation (अनुवाद)

I am unattached, bodiless, without any signs; I am unbroken, peaceful, infinite, stainless, and eternal.

Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ)

Sanskrit (संस्कृत) English Meaning (अर्थ) Hindi Meaning (हिंदी अर्थ)
असङ्गः (asaṅgaḥ) unattached त्यागशील
अहम् (aham) I am मैं हूँ
अनङ्गः (anaṅgaḥ) bodiless शरीररहित
अलिङ्गः (aliṅgaḥ) without any signs बिना किसी चिह्न के
अभङ्गुरः (abhaṅguraḥ) unbroken अविचल
प्रशान्तः (praśāntaḥ) peaceful शांत
अनन्तः (anantaḥ) infinite अनंत
अमलः (amalaḥ) stainless निष्कलंक
चिरन्तनः (cirantanaḥ) eternal शाश्वत

कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples

कर्ता-क्रिया-विधान / Subject-Verb-Object (S-V-O) Tuples
कर्ता (Subject) क्रिया (Verb) विधान (Object) अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation हिंदी अनुवाद / Hindi Translation
अहम् अस्मि (implied) असङ्गः I am unattached. मैं असंग हूँ।
अहम् अस्मि (implied) अनङ्गः I am bodiless. मैं अनङ्ग हूँ।
अहम् अस्मि (implied) अलिङ्गः I am without signs. मैं अलिङ्ग हूँ।
अहम् अस्मि (implied) अभङ्गुरः I am unbroken. मैं अभङ्गुर हूँ।
अहम् अस्मि (implied) प्रशान्तः I am peaceful. मैं प्रशान्त हूँ।
अहम् अस्मि (implied) अनन्तः I am infinite. मैं अनन्त हूँ।
अहम् अस्मि (implied) अमलः I am stainless. मैं अमल हूँ।
अहम् अस्मि (implied) चिरन्तनः I am eternal. मैं चिरन्तन हूँ।

Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ)

Categories (वर्गीकरण)

  • Self-realization
  • Non-attachment
  • Eternity

Commentary (टीका)

This verse encapsulates the essence of self-realization in Vedantic philosophy. The repeated affirmation of "I am" (`aham`) reflects the recognition of one's true nature as unattached (`asaṅga`), bodiless (`anaṅga`), and devoid of worldly identifiers (`aliṅga`). The self is further described as unbroken (`abhaṅgura`), peaceful (`praśānta`), infinite (`ananta`), stainless (`amala`), and eternal (`cirantana`). Such awareness transcends mundane existence and leads towards liberation by affirming the infinite, pure, and timeless nature of the true self. This state emphasizes inner peace and the transcendence of temporary worldly conditions.

Retrieved from "https://iks.bhu.edu.in/index.php?title=Sloka_489&oldid=1656"