Sloka 547: Difference between revisions

From IKS BHU
Jump to navigation Jump to search
← Older edit
VisualWikitext
imported>Vij
Added sloka content
imported>Vij
Added sloka content
 
Line 11: Line 11:


=== पदच्छेद / Padaccheda ===
=== पदच्छेद / Padaccheda ===
तमसा ग्रस्तवत् भानात् ग्रस्तः अपि रविः जनैः |
तमसा
ग्रस्तः इति उच्यते भ्रान्त्याम् हि अज्ञात्वा वस्तु-लक्षणम् || ५४७ ||
ग्रस्तवत्  
भानात्  
ग्रस्तः
अपि
रविः
जनैः । 
ग्रस्तः  
इति
उच्यते
भ्रान्त्याम्
हि
अज्ञात्वा  
वस्तु-लक्षणम् ॥


=== Transliteration (लिप्यांतरण) ===
=== Transliteration (लिप्यांतरण) ===
tamasā grastavat bhānād grastaḥ api raviḥ janaiḥ |
tamasā grastavad bhānād grastaḥ api raviḥ janaiḥ |
grastaḥ iti ucyate bhrāntyāṁ hi ajñātvā vastu-lakṣaṇam || 547 ||
grastaḥ iti ucyate bhrāntyām hi ajñātvā vastu-lakṣaṇam || 547 ||


=== Translation (अनुवाद) ===
=== Translation (अनुवाद) ===
Even though the sun is not actually eclipsed by darkness, people mistakenly perceive it as eclipsed due to ignorance of its true nature.
Due to ignorance of the true nature, people mistakenly say that the sun is eclipsed by darkness, when it only appears so.


=== Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ) ===
=== Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ) ===
Line 28: Line 40:
| तमसा (tamasā) || by darkness || अंधकार द्वारा
| तमसा (tamasā) || by darkness || अंधकार द्वारा
|-
|-
| ग्रस्तवत् (grastavat) || as if eclipsed || जैसे ग्रस्त
| ग्रस्तवत् (grastavat) || as if eclipsed || ग्रस्त की तरह
|-
|-
| भानात् (bhānāt) || by the splendor || चमक द्वारा
| भानात् (bhānāt) || from the sun || सूर्य से
|-
|-
| ग्रस्तः (grastaḥ) || eclipsed || ग्रस्त
| ग्रस्तः (grastaḥ) || eclipsed || ग्रस्त
|-
|-
| अपि (api) || even though || यद्यपि
| अपि (api) || even || भी
|-
|-
| रविः (raviḥ) || the sun || सूर्य
| रविः (raviḥ) || sun || सूर्य
|-
|-
| जनैः (janaiḥ) || by people || लोगों द्वारा
| जनैः (janaiḥ) || by people || लोगों द्वारा
Line 42: Line 54:
| ग्रस्तः (grastaḥ) || eclipsed || ग्रस्त
| ग्रस्तः (grastaḥ) || eclipsed || ग्रस्त
|-
|-
| इति (iti) || thus || इस प्रकार
| इति (iti) || thus || ऐसा
|-
|-
| उच्यते (ucyate) || is said || कहा जाता है
| उच्यते (ucyate) || is said || कहा जाता है
|-
|-
| भ्रान्त्याम् (bhrāntyām) || in confusion || भ्रम में
| भ्रान्त्याम् (bhrāntyām) || in illusion || भ्रम में
|-
|-
| हि (hi) || indeed || वास्तव में
| हि (hi) || indeed || वास्तव में
Line 52: Line 64:
| अज्ञात्वा (ajñātvā) || not knowing || न जानते हुए
| अज्ञात्वा (ajñātvā) || not knowing || न जानते हुए
|-
|-
| वस्तु-लक्षणम् (vastu-lakṣaṇam) || the true nature || वास्तविक स्वभाव
| वस्तु-लक्षणम् (vastu-lakṣaṇam) || the true nature || वास्तविक स्वरूप
|}
|}


Line 60: Line 72:
! कर्ता (Subject) !! क्रिया (Verb) !! विधान (Object) !! अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation !! हिंदी अनुवाद / Hindi Translation
! कर्ता (Subject) !! क्रिया (Verb) !! विधान (Object) !! अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation !! हिंदी अनुवाद / Hindi Translation
|-
|-
| जनैः || उच्यते || ग्रस्तः || People say the sun is eclipsed. || लोग कहते हैं कि सूर्य ग्रस्त है।
| जनैः || उच्यते || ग्रस्तः रविः || People say the sun is eclipsed. || लोग कहते हैं कि सूर्य ग्रस्त है।
|-
|-
| जनैः || भ्रान्त्याम् || उच्यते || People in confusion say. || लोग भ्रम में कहते हैं।
| जनैः || अज्ञात्वा || वस्तु-लक्षणम् || People do not know the true nature. || लोग वास्तविक स्वरूप नहीं जानते।
|-
| जनैः || अज्ञात्वा || वस्तु-लक्षणम् || People, not knowing the true nature. || लोग, वास्तवितिक स्वभाव को न जानते हुए।
|}
|}


=== Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ) ===
=== Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ) ===
* [[tamasā|tamasā (तमसा)]]
* [[avidyā|avidyā (अविद्या)]]
* [[bhrānti|bhrānti (भ्रान्ति)]]
* [[māyā|māyā (माया)]]
* [[vastu-lakṣaṇam|vastu-lakṣaṇam (वस्तु-लक्षणम्)]]
* [[sūrya|sūrya (सूर्य)]]


=== Categories (वर्गीकरण) ===
=== Categories (वर्गीकरण) ===
* Illusion
* Illusion
* Perception
* Perception
* Truth
* Ignorance


=== Commentary (टीका) ===
=== Commentary (टीका) ===
This verse explores the concept of '''bhrānti''', or illusion, by illustrating how people mistakenly believe that the sun is eclipsed by darkness ('''tamasā''') due to a misunderstanding of its true nature ('''vastu-lakṣaṇam'''). Just as the sun's splendor cannot be truly overshadowed, misconceptions arise from ignorance, not reality. The verse urges seekers to recognize the underlying *Ātman* beyond superficial appearances, emphasizing discernment to grasp the 'real' amidst perceived illusions.
This sloka underscores the theme of ignorance ('avidyā') in perceiving reality. It uses the metaphor of people mistakenly believing the sun is eclipsed ('grastaḥ') by darkness ('tamasā'). This happens due to their failure to understand the true nature ('vastu-lakṣaṇam'). Similarly, in life, due to 'māyā', one often misinterprets the true nature of the self and surroundings. The sloka emphasizes the importance of gaining knowledge to dispel illusions ('bhrāntyā') and perceive the reality.


'''
'''

Latest revision as of 17:30, 2 February 2025

Sloka 547

Sloka (श्लोक)

तमसा ग्रस्तवद्भानादग्रस्तोऽपि रविर्जनैः ।
ग्रस्त इत्युच्यते भ्रान्त्यां ह्यज्ञात्वा वस्तुलक्षणम् ॥ ५४७ ॥

पदच्छेद / Padaccheda

तमसा ग्रस्तवत् भानात् ग्रस्तः अपि रविः जनैः । ग्रस्तः इति उच्यते भ्रान्त्याम् हि अज्ञात्वा वस्तु-लक्षणम् ॥

Transliteration (लिप्यांतरण)

tamasā grastavad bhānād grastaḥ api raviḥ janaiḥ | grastaḥ iti ucyate bhrāntyām hi ajñātvā vastu-lakṣaṇam || 547 ||

Translation (अनुवाद)

Due to ignorance of the true nature, people mistakenly say that the sun is eclipsed by darkness, when it only appears so.

Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ)

Sanskrit (संस्कृत) English Meaning (अर्थ) Hindi Meaning (हिंदी अर्थ)
तमसा (tamasā) by darkness अंधकार द्वारा
ग्रस्तवत् (grastavat) as if eclipsed ग्रस्त की तरह
भानात् (bhānāt) from the sun सूर्य से
ग्रस्तः (grastaḥ) eclipsed ग्रस्त
अपि (api) even भी
रविः (raviḥ) sun सूर्य
जनैः (janaiḥ) by people लोगों द्वारा
ग्रस्तः (grastaḥ) eclipsed ग्रस्त
इति (iti) thus ऐसा
उच्यते (ucyate) is said कहा जाता है
भ्रान्त्याम् (bhrāntyām) in illusion भ्रम में
हि (hi) indeed वास्तव में
अज्ञात्वा (ajñātvā) not knowing न जानते हुए
वस्तु-लक्षणम् (vastu-lakṣaṇam) the true nature वास्तविक स्वरूप

कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples

कर्ता-क्रिया-विधान / Subject-Verb-Object (S-V-O) Tuples
कर्ता (Subject) क्रिया (Verb) विधान (Object) अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation हिंदी अनुवाद / Hindi Translation
जनैः उच्यते ग्रस्तः रविः People say the sun is eclipsed. लोग कहते हैं कि सूर्य ग्रस्त है।
जनैः अज्ञात्वा वस्तु-लक्षणम् People do not know the true nature. लोग वास्तविक स्वरूप नहीं जानते।

Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ)

Categories (वर्गीकरण)

  • Illusion
  • Perception
  • Ignorance

Commentary (टीका)

This sloka underscores the theme of ignorance ('avidyā') in perceiving reality. It uses the metaphor of people mistakenly believing the sun is eclipsed ('grastaḥ') by darkness ('tamasā'). This happens due to their failure to understand the true nature ('vastu-lakṣaṇam'). Similarly, in life, due to 'māyā', one often misinterprets the true nature of the self and surroundings. The sloka emphasizes the importance of gaining knowledge to dispel illusions ('bhrāntyā') and perceive the reality.

Retrieved from "https://iks.bhu.edu.in/index.php?title=Sloka_547&oldid=1319"