View source for Sloka 49


== Sloka 49 ==


=== Sloka (श्लोक) ===

<pre>
को नाम बन्धः कथमेष आगतः
कथं प्रतिष्ठास्य कथं विमोक्षः ।
कोऽसावनात्मा परमः क आत्मा
तयोर्विवेकः कथमेतदुच्यताम् ॥ ४९ ॥
</pre>

=== पदच्छेद / Padaccheda ===
को 
नाम 
बन्धः 
कथम् 
एषः 
आगतः 
कथं 
प्रतिष्ठा 
अस्य 
कथं 
विमोक्षः 
कः 
असौ 
अनात्मा 
परमः 
कः 
आत्मा 
तयोः 
विवेकः 
कथम् 
एतत् 
उच्यताम् 

=== Transliteration (लिप्यांतरण) ===
ko nāma bandhaḥ katham eṣa āgataḥ kathaṁ pratiṣṭhāsya kathaṁ vimokṣaḥ |
ko'sāvanātmā paramaḥ ka ātmā tayor vivekaḥ katham etad ucyatām || 49 ||

=== Translation (अनुवाद) ===
What is bondage, how has it arisen, how does it continue, and how is liberation achieved? What is the non-self, what is the supreme self, and how is discrimination between them to be understood?

=== Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ) ===
{| class="wikitable"
|-
! Sanskrit (संस्कृत) !! English Meaning (अर्थ) !! Hindi Meaning (हिंदी अर्थ)
|-
| को (kaḥ) || what || क्या
|-
| नाम (nāma) || indeed || वास्तव में
|-
| बन्धः (bandhaḥ) || bondage || बंधन
|-
| कथम् (katham) || how || कैसे
|-
| एषः (eṣaḥ) || this || यह
|-
| आगतः (āgataḥ) || arisen || उत्पन्न हुआ 
|-
| कथं (katham) || how || कैसे
|-
| प्रतिष्ठा (pratiṣṭhā) || sustains || स्थिरता
|-
| अस्य (asya) || of this || इसका 
|-
| कथं (katham) || how || कैसे
|-
| विमोक्षः (vimokṣaḥ) || liberation || मुक्ति
|-
| कः (kaḥ) || who || कौन
|-
| असौ (asau) || that || वह
|-
| अनात्मा (anātmā) || non-self || अनात्मा 
|-
| परमः (paramaḥ) || supreme || सर्वोच्च
|-
| कः (kaḥ) || who || कौन
|-
| आत्मा (ātmā) || self || आत्मा
|-
| तयोः (tayoḥ) || of them || उनमें
|-
| विवेकः (vivekaḥ) || discrimination || विवेक
|-
| कथम् (katham) || how || कैसे
|-
| एतत् (etat) || this || यह
|-
| उच्यताम् (ucyatām) || is to be told || कहा जाए
|}

=== कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples ===
{| class="wikitable"
|+ कर्ता-क्रिया-विधान / Subject-Verb-Object (S-V-O) Tuples
! कर्ता (Subject) !! क्रिया (Verb) !! विधान (Object) !! अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation !! हिंदी अनुवाद / Hindi Translation
|-
| प्रश्न (questioner) || उच्यताम् || (विवेक) कथम् || The questioner asks how discrimination is to be understood. || प्रश्नकर्ता पूछता है, विवेक कैसे समझा जाए।
|-
| प्रश्नकर्ता || प्रश्नयति || (बन्धः) क्या || The questioner asks what bondage is. || प्रश्नकर्ता पूछता है, बंधन क्या है।
|-
| प्रश्नकर्ता || प्रश्नयति || (विमोक्षः) कैसे || The questioner asks how liberation is achieved. || प्रश्नकर्ता पूछता है, मुक्ति कैसे प्राप्त होती है।
|}

=== Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ) ===
* [[bandha|bandha (बन्धः)]]
* [[vimokṣa|vimokṣa (विमोक्षः)]]
* [[ātman|ātman (आत्मा)]]
* [[anātmā|anātmā (अनात्मा)]]
* [[viveka|viveka (विवेक)]]

=== Categories (वर्गीकरण) ===
* Bondage and Liberation
* Self and Non-Self
* Discrimination

=== Commentary (टीका) ===
This verse poses fundamental questions central to the quest for self-realization in Vedantic philosophy. It queries about the nature of *bandha* (bondage), its origin, continuity, and the means of *vimokṣa* (liberation). It invites introspection into the distinction between what is *anātmā* (non-self) and the *parama* *ātman* (supreme self). The concept of *viveka* or discrimination is crucial; it guides the seeker to discern between the transient and the eternal. Emphasizing the pursuit of truth, it calls for understanding these complex metaphysical ideas to achieve spiritual liberation.

'''