Sloka 72
Sloka 72
Sloka (श्लोक)
मज्जास्थिमेदःपलरक्तचर्म त्वगाह्वयैर्धातुभिरेभिरन्वितम् । पादोरुवक्षोभुजपृष्ठमस्तकैः अङ्गैरुपाङ्गैरुपयुक्तमेतत् ॥ ७२ ॥
पदच्छेद / Padaccheda
मज्जास्थि-मेहद-फला-रक्त-चर्म-त्वक्-आह्वयैः-धातुभिः-एभिः-अन्वितम्। पाद-ऊरु-वक्षः-भुज-पृष्ठ-मस्तकैः अङ्गैः-उपाङ्गैः-उपयुक्तम्-एतत्।
Transliteration (लिप्यांतरण)
majjā-asthi-medah-phala-rakta-charma-tvak-āhvayaiḥ-dhātubhiḥ-abhih-anvitam | pāda-ūru-vakṣaḥ-bhuja-pṛṣṭha-mastakaiḥ aṅgaiḥ-upāṅgaiḥ-upayuktam-etat || 72 ||
Translation (अनुवाद)
This body is composed of elements such as marrow, bones, fat, flesh, skin, designated by names; equipped with limbs and sub-limbs like feet, thighs, chest, arms, back, and head.
Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ)
| Sanskrit (संस्कृत) | English Meaning (अर्थ) | Hindi Meaning (हिंदी अर्थ) |
|---|---|---|
| मज्जा (majjā) | marrow | मज्जा |
| अस्थि (asthi) | bones | हड्डियाँ |
| मेदः (medah) | fat | मेद |
| फल (phala) | flesh | मांस |
| रक्त (rakta) | blood | रक्त |
| चर्म (charma) | skin | चमड़ी |
| त्वक् (tvak) | skin | त्वचा |
| आह्वयैः (āhvayaiḥ) | designated by | नाम देकर |
| धातुभिः (dhātubhiḥ) | elements | तत्वों द्वारा |
| एभिः (ebhiḥ) | these | इन |
| अन्वितम् (anvitam) | endowed | युक्त |
| पाद (pāda) | feet | पैर |
| ऊरु (ūru) | thighs | जंघा |
| वक्षः (vakṣaḥ) | chest | छाती |
| भुज (bhuja) | arms | भुजाएँ |
| पृष्ठ (pṛṣṭha) | back | पीठ |
| मस्तकैः (mastakaiḥ) | heads | सिर |
| अङ्गैः (aṅgaiḥ) | limbs | अंग |
| उपाङ्गैः (upāṅgaiḥ) | sub-limbs | उपांग |
| उपयुक्तम् (upayuktam) | equipped | युक्त |
| एतत् (etat) | this | यह |
कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples
| कर्ता (Subject) | क्रिया (Verb) | विधान (Object) | अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation | हिंदी अनुवाद / Hindi Translation |
|---|---|---|---|---|
| एतत् (this [body]) | उपयुक्तम् (is equipped) | अङ्गैरुपाङ्गैः (with limbs and sub-limbs) | This body is equipped with limbs and sub-limbs. | यह शरीर अंगों और उपांगों से युक्त है। |
Concept Map
Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ)
Categories (वर्गीकरण)
- Anatomy
- Ayurveda
- Body Composition
Commentary (टीका)
This verse provides a detailed description of the human body, emphasizing its complex structure composed of fundamental elements (dhātu) like bone, marrow, and skin. The verse categorizes these elements into limbs (aṅga) and sub-limbs (upāṅga), highlighting the intricate design and multifaceted nature of the physical form. The sloka encourages a deeper understanding of the body's constitution, which is integral to studies in Ayurveda and Vedantic philosophy, emphasizing the transient nature of physical existence.