Sloka 576
Sloka 576
Sloka (श्लोक)
इति श्रुत्वा गुरोर्वाक्यं प्रश्रयेण कृतानतिः । स तेन समनुज्ञातो ययौ निर्मुक्तबन्धनः ॥ ५७६ ॥
पदच्छेद / Padaccheda
इति श्रुत्वा गुरोः वाक्यं प्रश्रयेण कृत- अनतिः सः तेन स-मनुज्ञातः ययौ निर्मुक्त-बन्धनः
Transliteration (लिप्यांतरण)
iti śrutvā guror vākyaṁ praśrayeṇa kṛtānatiḥ | sa tena samanujñātaḥ yayau nirmukta-bandhanaḥ || 576 ||
Translation (अनुवाद)
Hearing thus the Guru's words, showing reverence with bowed head, he, being granted permission, departed free from bonds.
Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ)
| Sanskrit (संस्कृत) | English Meaning (अर्थ) | Hindi Meaning (हिंदी अर्थ) |
|---|---|---|
| इति (iti) | thus | इस प्रकार |
| श्रुत्वा (śrutvā) | having heard | सुनकर |
| गुरोः (guroḥ) | of the Guru | गुरु का |
| वाक्यं (vākyaṁ) | words | वचन |
| प्रश्रयेण (praśrayeṇa) | with reverence | आदरपूर्वक |
| कृत- (kṛta-) | having done/made | किया हुआ |
| अनतिः (anatiḥ) | bow | नमन |
| सः (saḥ) | he | वह |
| तेन (tena) | by him (guru) | उसके द्वारा |
| स-मनुज्ञातः (samanujñātaḥ) | having been permitted | अनुज्ञा प्राप्त करके |
| ययौ (yayau) | departed | चला गया |
| निर्मुक्त- (nirmukta-) | free from | मुक्त |
| बन्धनः (bandhanaḥ) | bonds | बंधनों से |
कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples
| कर्ता (Subject) | क्रिया (Verb) | विधान (Object) | अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation | हिंदी अनुवाद / Hindi Translation |
|---|---|---|---|---|
| सः | श्रुत्वा | गुरोः वाक्यं | He heard the Guru's words. | उसने गुरु के वचन सुने। |
| सः | कृत | अनतिः | He made a bow. | उसने नमन किया। |
| तेन | समनुज्ञातः | सः | He was granted permission by him (guru). | उसे गुरु द्वारा अनुमति मिली। |
| सः | ययौ | निर्मुक्तबन्धनः | He departed free from bonds. | वह बंधनों से मुक्त होकर चला गया। |
Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ)
Categories (वर्गीकरण)
- Reverence
- Liberation
- Teacher-Disciple Relationship
Commentary (टीका)
This verse beautifully encapsulates the essence of the guru-disciple relationship, where the disciple, having listened intently to the wisdom imparted by the guru, bows in reverence and gains freedom through the grace of the guru's permission. The act of bowing, anati, signifies humility and śraddhā (faith), essential for spiritual growth. Mukti, or liberation, is symbolized here by being free from bonds, highlighting the significance of guidance and permission in one's spiritual journey.