Sloka 567
Sloka 567
Sloka (श्लोक)
एवं विदेहकैवल्यं सन्मात्रत्वमखण्डितम् । ब्रह्मभावं प्रपद्यैष यतिर्नावर्तते पुनः ॥ ५६७ ॥
पदच्छेद / Padaccheda
एवं विदेहकैवल्यं सन्मात्रत्वम् अखण्डितम् ब्रह्मभावं प्रपद्य एषः यतिः न आवर्तते पुनः
Transliteration (लिप्यांतरण)
evaṁ videhakaivalyaṁ sanmātratvam akhaṇḍitam | brahmabhāvaṁ prapadya eṣa yatir nāvartate punaḥ || 567 ||
Translation (अनुवाद)
Thus, the ascetic, having attained the unbroken state of pure existence transcending the body and the realization of Brahman, does not return again.
Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ)
| Sanskrit (संस्कृत) | English Meaning (अर्थ) | Hindi Meaning (हिंदी अर्थ) |
|---|---|---|
| एवं (evaṁ) | thus | इस प्रकार |
| विदेहकैवल्यं (videhakaivalyaṁ) | bodiless liberation | शरीर-मुक्त कैवल्य |
| सन्मात्रत्वम् (sanmātratvam) | pure existence | शुद्ध अस्तित्व |
| अखण्डितम् (akhaṇḍitam) | unbroken | अखंडित |
| ब्रह्मभावं (brahmabhāvaṁ) | state of Brahman | ब्रह्म का भाव |
| प्रपद्य (prapadya) | having attained | प्राप्त करके |
| एषः (eṣaḥ) | this | यह |
| यतिः (yatiḥ) | ascetic | संन्यासी |
| न (na) | not | नहीं |
| आवर्तते (āvartate) | returns | लौटता है |
| पुनः (punaḥ) | again | फिर से |
कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples
| कर्ता (Subject) | क्रिया (Verb) | विधान (Object) | अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation | हिंदी अनुवाद / Hindi Translation |
|---|---|---|---|---|
| एषः यतिः | न आवर्तते | पुनः | This ascetic does not return again. | यह संन्यासी फिर से नहीं लौटता। |
| एषः यतिः | प्रपद्य | ब्रह्मभावं | This ascetic attains the state of Brahman. | यह संन्यासी ब्रह्म का भाव प्राप्त करता है। |
Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ)
Categories (वर्गीकरण)
- Liberation
- Asceticism
- Non-Dualism
Commentary (टीका)
This verse underscores the state of ultimate liberation termed as videhakaivalya, where the aspirant attains a state of pure, unbroken existence beyond the physical body. Through the realization of brahmabhāva, the state of union with Brahman, the ascetic transcends the cycle of birth and death, represented by not returning ('na āvartate punaḥ'). This highlights the ultimate aim in Vedantic philosophy - the realization of one's true self as identical with Brahman, beyond physical limitations.