Sloka 542
Sloka 542
Sloka (श्लोक)
क्वचिन्मूढो विद्वान् क्वचिदपि महाराजविभवः क्वचिद्भ्रान्तः सौम्यः क्वचिदजगराचारकलितः। क्वचित्पात्रीभूतः क्वचिदवमतः क्वाप्यविदितः चरत्येवं प्राज्ञः सततपरमानन्दसुखितः ॥ ५४२ ॥
पदच्छेद / Padaccheda
क्वचित् मूढः विद्वान् क्वचित् अपि महाराजविभवः क्वचित् भ्रान्तः सौम्यः क्वचित् अजगराचारकलितः । क्वचित् पात्रीभूतः क्वचित् अवमतः क्वचित् अपि अविदितः चरति एवं प्राज्ञः सतत-परमानन्द-सुखितः ॥
Transliteration (लिप्यांतरण)
kvachin mūḍho vidvān kvachidapi mahārāja-vibhavaḥ kvachid bhrāntaḥ saumyaḥ kvachid ajagara-ācāra-kalitaḥ | kvachit pātrī-bhūtaḥ kvachid avamataḥ kvāpi aviditaḥ charaty evaṁ prājñaḥ satata-paramānanda-sukhitaḥ || 542 ||
Translation (अनुवाद)
The wise one, always blissful, wanders sometimes as ignorant, sometimes as a king; sometimes as confused, sometimes calm; sometimes like a python, sometimes honored, despised, or unknown.
Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ)
| Sanskrit (संस्कृत) | English Meaning (अर्थ) | Hindi Meaning (हिंदी अर्थ) |
|---|---|---|
| क्वचित् (kvachit) | sometimes | कभी-कभी |
| मूढः (mūḍhaḥ) | ignorant | मूर्ख |
| विद्वान् (vidvān) | wise | विद्वान |
| क्वचित् (kvachit) | sometimes | कभी-कभी |
| अपि (api) | also | भी |
| महाराजविभवः (mahārāja-vibhavaḥ) | possessing kingly wealth | राजसंपत्ति से युक्त |
| क्वचित् (kvachit) | sometimes | कभी-कभी |
| भ्रान्तः (bhrāntaḥ) | confused | भ्रमित |
| सौम्यः (saumyaḥ) | calm | शांत |
| क्वचित् (kvachit) | sometimes | कभी-कभी |
| अजगराचारकलितः (ajagara-ācāra-kalitaḥ) | behaving like a python | अजगर की भाँति आचरण करने वाला |
| क्वचित् (kvachit) | sometimes | कभी-कभी |
| पात्रीभूतः (pātrī-bhūtaḥ) | honored | सम्मानित |
| क्वचित् (kvachit) | sometimes | कभी-कभी |
| अवमतः (avamataḥ) | despised | निंदित |
| क्वचित् (kvachit) | sometimes | कभी-कभी |
| अपि (api) | also | भी |
| अविदितः (aviditaḥ) | unknown | अज्ञात |
| चरति (charati) | wanders | विचरता है |
| एवं (evaṁ) | thus | इस प्रकार |
| प्राज्ञः (prājñaḥ) | wise individual | प्रज्ञवान व्यक्ति |
| सतत (satata) | always | सदैव |
| परमानन्द (paramānanda) | supreme bliss | परम आनंद |
| सुखितः (sukhitaḥ) | blissful | सुखी |
कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples
| कर्ता (Subject) | क्रिया (Verb) | विधान (Object) | अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation | हिंदी अनुवाद / Hindi Translation |
|---|---|---|---|---|
| प्राज्ञः | चरति | सतत-परमानन्द-सुखितः | The wise one wanders, always blissful. | प्रज्ञवान व्यक्ति सदैव परम आनंदित होकर विचरता है। |
Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ)
Categories (वर्गीकरण)
- Wisdom
- Bliss
- Non-dual Realization
Commentary (टीका)
This verse illustrates the multifaceted life of a *prājña* or wise individual, who embodies a multitude of roles and states without attachment. The imagery of behaving sometimes like a king (*mahārāja-vibhavaḥ*) and sometimes like a snake (*ajagara*) highlights the adaptability and freedom from ego-associated labels. The *prājña*, immersed in *paramānanda* or supreme bliss, remains unaffected by external valuations such as being honored, despised, or unknown. This indicates the transcendence of duality and the stability of inner bliss, showcasing profound insights from *Vedantic* philosophy.