Sloka 507
Sloka 507
Sloka (श्लोक)
कर्तापि वा कारयितापि नाहं भोक्तापि वा भोजयितापि नाहम् । द्रष्टापि वा दर्शयितापि नाहं सोऽहं स्वयंज्योतिरनीदृगात्मा ॥ ५०७ ॥
पदच्छेद / Padaccheda
कर्ता अपि वा कारयिता अपि न अहं
भोक्ता अपि वा भोजयिता अपि न अहम् ।
द्रष्टा अपि वा दर्शयिता अपि न अहं
सः अहं स्वयंज्योतिः अनीदृक् आत्मा ॥ ५०७ ॥
Transliteration (लिप्यांतरण)
kartāpi vā kārayitāpi nāhaṁ
bhoktāpi vā bhojayitāpi nāham ।
draṣṭāpi vā darśayitāpi nāhaṁ
so'haṁ svayaṁjyotiranīdṛgātmā || 507 ||
Translation (अनुवाद)
I am neither the doer nor the instigator, neither the enjoyer nor the feeder, neither the seer nor the shower; I am that self-effulgent, unique self.
Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ)
| Sanskrit (संस्कृत) | English Meaning (अर्थ) | Hindi Meaning (हिंदी अर्थ) |
|---|---|---|
| कर्ता (kartā) | doer | करने वाला |
| अपि (api) | also | भी |
| वा (vā) | or | या |
| कारयिता (kārayitā) | instigator | करवाने वाला |
| न (na) | not | नहीं |
| अहं (ahaṁ) | I | मैं |
| भोक्ता (bhoktā) | enjoyer | भोग करने वाला |
| भोजयिता (bhojayitā) | feeder | खिलाने वाला |
| द्रष्टा (draṣṭā) | seer | देखने वाला |
| दर्शयिता (darśayitā) | shower | दिखाने वाला |
| सः (saḥ) | that | वह |
| स्वयंज्योतिः (svayaṁjyotiḥ) | self-effulgent | स्वयं प्रकाशमान |
| अनीदृक् (anīdṛk) | unique | अद्वितीय |
| आत्मा (ātmā) | self | आत्मा |
कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples
| कर्ता (Subject) | क्रिया (Verb) | विधान (Object) | अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation | हिंदी अनुवाद / Hindi Translation |
|---|---|---|---|---|
| अहं | न | कर्तापि / कारयितापि | I am neither the doer nor the instigator. | मैं न कर्ता हूँ और न करवाने वाला। |
| अहं | न | भोक्तापि / भोजयितापि | I am neither the enjoyer nor the feeder. | मैं न भोक्ता हूँ और न खिलाने वाला। |
| अहं | न | द्रष्टापि / दर्शयितापि | I am neither the seer nor the shower. | मैं न द्रष्टा हूँ और न दिखाने वाला। |
| अहं | अस्मि | स्वयंज्योतिः अनीदृक् आत्मा | I am the self-effulgent, unique self. | मैं स्वयं प्रकाशमान अद्वितीय आत्मा हूँ। |
Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ)
Categories (वर्गीकरण)
- Self-realization
- Non-duality
- Individual vs Universal Self
Commentary (टीका)
This sloka emphasizes the teaching of non-duality (*advaita*) found in Vedanta. The true self, or *ātmā*, is beyond the roles and identities of the doer, enjoyer, or seer. By negating all these roles, the sloka seeks to establish a realization of one's true nature as the *svayaṁjyotiḥ*, the self-effulgent and unique self. In recognizing oneself as such, one transcends the dualities of the mundane world, affirming that the ultimate self is unique and independent of any actions or experiences attributed to the ego. This understanding can lead to the liberation (*mokṣa*) and dissolution of ego-driven distinctions.