Sloka 307
Sloka 307
Sloka (श्लोक)
तस्मादहंकारमिमं स्वशत्रुं भोक्तुर्गले कण्टकवत्प्रतीतम् । विच्छिद्य विज्ञानमहासिना स्फुटं भुङ्क्ष्वात्मसाम्राज्यसुखं यथेष्टम् ॥ ३०७ ॥
पदच्छेद / Padaccheda
तस्मात् अहंकारम् इमं स्व-शत्रुं
भोक्तुः गले कण्टकवत् प्रतीतम् ।
विच्छिद्य विज्ञान-महासिना स्फुटं
भुङ्क्ष्व आत्म-साम्राज्य-सुखं यथेष्टम् ॥
Transliteration (लिप्यांतरण)
tasmād ahaṅkāram imaṁ sva-śhatruṁ
bhoktur gale kaṇṭaka-vat pratītam |
vichchhidya vijñāna-mahāsinā sphuṭaṁ
bhuṅkṣvātma-sāmrājya-sukhaṁ yatheṣṭam || 307 ||
Translation (अनुवाद)
Thus, sever this ego, your enemy, which is like a thorn in your throat, with the great sword of knowledge; then enjoy the bliss of self-sovereignty as you wish.
Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ)
| Sanskrit (संस्कृत) | English Meaning (अर्थ) | Hindi Meaning (हिंदी अर्थ) |
|---|---|---|
| तस्मात् (tasmāt) | therefore | इसलिए |
| अहंकारम् (ahaṅkāram) | ego | अहंकार |
| इमं (imaṁ) | this | इस |
| स्व-शत्रुं (sva-śhatruṁ) | own enemy | अपना शत्रु |
| भोक्तुः (bhoktuḥ) | of the enjoyer | भोक्ता का |
| गले (gale) | in the throat | गले में |
| कण्टकवत् (kaṇṭaka-vat) | like a thorn | कांटे के समान |
| प्रतीतम् (pratītam) | perceived | प्रतीत होता है |
| विच्छिद्य (vichchhidya) | cutting | काटकर |
| विज्ञान-महासिना (vijñāna-mahāsinā) | with the great sword of knowledge | ज्ञान के महान तलवार से |
| स्फुटं (sphuṭaṁ) | clearly | स्पष्ट रूप से |
| भुङ्क्ष्व (bhuṅkṣva) | enjoy | आनंद लें |
| आत्म-साम्राज्य-सुखं (ātma-sāmrājya-sukhaṁ) | bliss of self-sovereignty | आत्म-सम्राज्य का सुख |
| यथेष्टम् (yatheṣṭam) | as desired | जैसे चाहें |
कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples
| कर्ता (Subject) | क्रिया (Verb) | विधान (Object) | अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation | हिंदी अनुवाद / Hindi Translation |
|---|---|---|---|---|
| [त्याजो] | विच्छिद्य | अहंकारम् | [You should] sever [this] ego | [आपको] अहंकार को काटना चाहिए |
| [भोक्ता] | प्रतीतम् | अहंकारम् | [The enjoyer] perceives [this] ego | [भोक्ता] अहंकार को प्रतीत करता है |
| [आप] | भुङ्क्ष्व | आत्म-साम्राज्य-सुखम् | [You] enjoy [the] bliss of self-sovereignty | [आप] आत्म-सम्राज्य का सुख आनंद लें |
Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ)
Categories (वर्गीकरण)
- Ego
- Self-knowledge
- Liberation
Commentary (टीका)
This verse advocates the removal of the ego, described as a destructive force likened to a thorn in one's throat. It suggests the employment of 'vijñāna', or knowledge, as a 'mahāsinā' or great sword to decisively cut through the ego. Following this, one can revel in the limitless bliss, 'ātma-sāmrājya-sukha', symbolizing complete self-sovereignty and liberation. The imagery of the ego as a thorn highlights the discomfort and obstruction it causes in spiritual growth and personal peace, underlining the importance of transcending it to achieve profound fulfillment.