Sloka 289
Sloka 289
Sloka (श्लोक)
स्वप्रकाशमधिष्ठानं स्वयंभूय सदात्मना । ब्रह्माण्डमपि पिण्डाण्डं त्यज्यतां मलभाण्डवत् ॥ २८९ ॥
पदच्छेद / Padaccheda
स्वप्रकाशम् अधिष्ठानम् स्वयं भूय सदात्मना । ब्रह्माण्डम् अपि पिण्डाण्डम् त्यज्यताम् मलभाण्डवत् ॥
Transliteration (लिप्यांतरण)
svaprakāśam adhiṣṭhānaṁ svayaṁ bhūya sadātmanā |
brahmāṇḍam api piṇḍāṇḍaṁ tyajyatāṁ malabhāṇḍavat || 289 ||
Translation (अनुवाद)
Attain self-established true nature, and discard both the universe and the body like a vessel of impurity.
Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ)
| Sanskrit (संस्कृत) | English Meaning (अर्थ) | Hindi Meaning (हिंदी अर्थ) |
|---|---|---|
| स्वप्रकाशम् (svaprakāśam) | self-luminous | स्वयं प्रकाशित |
| अधिष्ठानम् (adhiṣṭhānam) | foundation | अधिष्ठान |
| स्वयं (svayaṁ) | oneself | स्वयं |
| भूय (bhūya) | becoming | होकर |
| सदात्मना (sadātmanā) | by the true self | सच्चिदात्मा के द्वारा |
| ब्रह्माण्डम् (brahmāṇḍam) | universe | ब्रह्माण्ड |
| अपि (api) | even | भी |
| पिण्डाण्डम् (piṇḍāṇḍam) | body | शरीर |
| त्यज्यताम् (tyajyatām) | should be discarded | त्याग देना चाहिए |
| मलभाण्डवत् (malabhāṇḍavat) | like a vessel of impurity | मल के बर्तन की तरह |
कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples
| कर्ता (Subject) | क्रिया (Verb) | विधान (Object) | अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation | हिंदी अनुवाद / Hindi Translation |
|---|---|---|---|---|
| स्वयंभूय सदात्मना | त्यज्यताम् | ब्रह्माण्डमपि पिण्डाण्डम् | Having become the true self, discard the universe and the body | सच्चिदात्मा होकर, ब्रह्माण्ड और शरीर का त्याग करें |
Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ)
Categories (वर्गीकरण)
- Self-realization
- Detachment
- Impurity
Commentary (टीका)
This verse emphasizes the importance of self-realization and detachment from material existence. The seeker is advised to become one with their sadātman (true self), which is self-luminous (svaprakāśa), and to renounce the cosmos (brahmāṇḍa) and the body (piṇḍāṇḍa) as one would discard a foul vessel, highlighting their transient and impure nature. This illustrates the vedantic principle of realizing one's true nature beyond the physical and universal limitations.