Sloka 118
Sloka 118
Sloka (श्लोक)
मिश्रस्य सत्त्वस्य भवन्ति धर्माः त्वमानिताद्या नियमा यमाद्याः । श्रद्धा च भक्तिश्च मुमुक्षता च दैवी च सम्पत्तिरसन्निवृत्तिः ॥ ११८ ॥
पदच्छेद / Padaccheda
मिश्रस्य
सत्त्वस्य
भवन्ति
धर्माः
त्वम्
आनित-आद्याः
नियमा
यम-आद्याः
श्रद्धा
च
भक्तिः
च
मुमुक्षता
च
दैवी
च
सम्पत्तिः
असन्निवृत्तिः
Transliteration (लिप्यांतरण)
miśrasya sattvasya bhavanti dharmāḥ\ tvam ānita-ādyā niyamā yamādyāḥ |\ śraddhā ca bhaktiś ca mumukṣatā ca\ daivī ca sampattir asannivṛttiḥ || 118 ||
Translation (अनुवाद)
The qualities of mixed sattva manifest as control, non-injury, faith, devotion, desire for liberation, divine wealth, and cessation of troubles.
Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ)
| Sanskrit (संस्कृत) | English Meaning (अर्थ) | Hindi Meaning (हिंदी अर्थ) |
|---|---|---|
| मिश्रस्य (miśrasya) | of mixed | मिश्रित के |
| सत्त्वस्य (sattvasya) | of being | सत्त्व के |
| भवन्ति (bhavanti) | are | होते हैं |
| धर्माः (dharmāḥ) | qualities | गुण |
| त्वम् (tvam) | you | तुम |
| आनित-आद्याः (ānita-ādyāḥ) | control and others | नियन्त्रण आदि |
| नियमा (niyamā) | rules | नियम |
| यम-आद्याः (yamādyāḥ) | self-restraints and others | यम आदि |
| श्रद्धा (śraddhā) | faith | श्रद्धा |
| च (ca) | and | और |
| भक्तिः (bhaktiḥ) | devotion | भक्ति |
| मुमुक्षता (mumukṣatā) | desire for liberation | मोक्ष की इच्छा |
| दैवी (daivī) | divine | दिव्य |
| सम्पत्तिः (sampattiḥ) | wealth | संपत्ति |
| असन्निवृत्तिः (asannivṛttiḥ) | cessation of troubles | कष्टों की निवृत्ति |
कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples
| कर्ता (Subject) | क्रिया (Verb) | विधान (Object) | अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation | हिंदी अनुवाद / Hindi Translation |
|---|---|---|---|---|
| धर्माः | भवन्ति | मिश्रस्य सत्त्वस्य | The qualities of mixed being are | मिश्रित सत्त्व के गुण हैं |
| श्रद्धा | भवन्ति | Faith is | श्रद्धा है | |
| भक्तिः | भवन्ति | Devotion is | भक्ति है | |
| मुमुक्षता | भवन्ति | Desire for liberation is | मोक्ष की इच्छा है | |
| दैवी सम्पत्तिः | भवन्ति | Divine wealth is | दिव्य संपत्ति है |
Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ)
- sattva (सत्त्व)
- śraddhā (श्रद्धा)
- bhakti (भक्ति)
- mumukṣatā (मुमुक्षता)
- daivī sampatti (दैवी सम्पत्तिः)
Categories (वर्गीकरण)
- Virtue
- Liberation
- Spiritual Qualities
Commentary (टीका)
This sloka elaborates on the characteristics associated with a mixture of sattva qualities. These include control over one's actions (niyamā and yamā), along with spiritual virtues such as śraddhā (faith), bhakti (devotion), and mumukṣatā (desire for liberation). It emphasizes that such individuals possess daivī sampatti (divine wealth) and are free from significant worldly troubles (asannivṛttiḥ). These traits collectively aid in the spiritual growth and liberation of the individual.