Sloka 499
Sloka 499
Sloka (श्लोक)
आकाशवल्लेपविदूरगोऽहं आदित्यवद्भास्यविलक्षणोऽहम् । अहार्यवन्नित्यविनिश्चलोऽहं अम्भोधिवत्पारविवर्जितोऽहम् ॥ ४९९ ॥
पदच्छेद / Padaccheda
आकाशवत्
लेप-विदूरगः
अहम्
आदित्यवत्
भास्य-विलक्षणः
अहम्
अहार्यवत्
नित्य-विनिश्चलः
अहम्
अम्भोधिवत्
पार-विवर्जितः
अहम्
Transliteration (लिप्यांतरण)
ākāśavat lepavidūrago'ham ādityavad bhāsyavilakṣaṇo'ham | ahāryavat nityaviniścalo'ham ambhodhivat pāravivarjito'ham || 499 ||
Translation (अनुवाद)
I am like the sky, free from stains; like the sun, of a distinct radiance; immovable like a mountain; and like the ocean, without a shore.
Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ)
| Sanskrit (संस्कृत) | English Meaning (अर्थ) | Hindi Meaning (हिंदी अर्थ) |
|---|---|---|
| आकाशवत् (ākāśavat) | like the sky | आकाश के समान |
| लेप-विदूरगः (lepa-vidūragaḥ) | free from stains | लेप से दूर |
| अहम् (aham) | I am | मैं हूँ |
| आदित्यवत् (ādityavat) | like the sun | सूर्य के समान |
| भास्य-विलक्षणः (bhāsya-vilakṣaṇaḥ) | of distinct radiance | अद्वितीय प्रकाश वाला |
| अहम् (aham) | I am | मैं हूँ |
| अहार्यवत् (ahāryavat) | immovable | अचल |
| नित्य-विनिश्चलः (nitya-viniścalaḥ) | eternal and steady | नित्य और स्थिर |
| अहम् (aham) | I am | मैं हूँ |
| अम्भोधिवत् (ambhodhivat) | like the ocean | समुद्र के समान |
| पार-विवर्जितः (pāra-vivarjitaḥ) | without shore | तटहीन |
| अहम् (aham) | I am | मैं हूँ |
कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples
| कर्ता (Subject) | क्रिया (Verb) | विधान (Object) | अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation | हिंदी अनुवाद / Hindi Translation |
|---|---|---|---|---|
| अहम् | विदूरगः | लेप | I am free from stains. | मैं लेप से दूर हूँ। |
| अहम् | विलक्षणः | भास्य | I am of distinct radiance. | मैं अद्वितीय प्रकाश वाला हूँ। |
| अहम् | विनिश्चलः | नित्य | I am eternal and steady. | मैं नित्य और स्थिर हूँ। |
| अहम् | विवर्जितः | पार | I am without a shore. | मैं तटहीन हूँ। |
Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ)
Categories (वर्गीकरण)
- Spirituality
- Self-Realization
- Non-Duality
Commentary (टीका)
This verse vividly captures the essence of self-realization and non-duality. The comparison with vast, boundary-less entities like the sky and the ocean symbolizes the limitless nature of the true self. Being 'lepa-vidūraga' indicates purity, while 'bhāsyavilakṣaṇa' reflects the unique and inherent luminosity of the self akin to the sun. The term 'nitya-viniścala' suggests the eternal steadiness and unchanging nature of one's true identity. 'Pāravivarjita' implies the infinite and boundary-less aspect of consciousness. Through these metaphors, the verse highlights the profound and boundless nature of self, encouraging aspirants to connect with this deeper reality beyond physical and mental limitations.