Sloka 348
Sloka 348
Sloka (श्लोक)
एतत्त्रितयं दृष्टं सम्यग्रज्जुस्वरूपविज्ञानात् । तस्माद्वस्तुसतत्त्वं ज्ञातव्यं बन्धमुक्तये विदुषा ॥ ३४८ ॥
पदच्छेद / Padaccheda
एतत् त्रितयम् दृष्टम् सम्यक् रज्जु-स्वरूप-विज्ञानात् । तस्मात् वस्तु-सतत्त्वम् ज्ञातव्यम् बन्ध-मुक्तये विदुषा ॥
Transliteration (लिप्यांतरण)
etat tritayaṁ dṛṣṭaṁ samyak rajju-svarūpa-vijñānāt | tasmād vastu-satattvaṁ jñātavyaṁ bandha-muktaye viduṣā || 348 ||
Translation (अनुवाद)
Thus, these three delusions are dispelled through the correct knowledge of the rope's nature; therefore, the true nature of reality should be known by the wise for liberation.
Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ)
| Sanskrit (संस्कृत) | English Meaning (अर्थ) | Hindi Meaning (हिंदी अर्थ) |
|---|---|---|
| एतत् (etat) | this | यह |
| त्रितयम् (tritayam) | three | तीन |
| दृष्टम् (dṛṣṭam) | seen | देखा गया |
| सम्यक् (samyak) | correctly | सही रूप से |
| रज्जु-स्वरूप-विज्ञानात् (rajju-svarūpa-vijñānāt) | through the knowledge of the rope's nature | रस्सी के स्वरूप के ज्ञान द्वारा |
| तस्मात् (tasmāt) | therefore | इसलिए |
| वस्तु-सतत्त्वम् (vastu-satattvam) | true nature of reality | वास्तविकता का सत्यतत्त्व |
| ज्ञातव्यम् (jñātavyam) | should be known | ज्ञातव्य |
| बन्ध-मुक्तये (bandha-muktaye) | for liberation | बन्धन से मुक्ति के लिए |
| विदुषा (viduṣā) | by the wise | विद्वान के द्वारा |
कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples
| कर्ता (Subject) | क्रिया (Verb) | विधान (Object) | अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation | हिंदी अनुवाद / Hindi Translation |
|---|---|---|---|---|
| विदुषा | ज्ञातव्यम् | वस्तु-सतत्त्वम् | The wise should know the true nature of reality. | विद्वान को वास्तविकता का सत्यतत्त्व जानना चाहिए। |
| (त्रितयम्) | दृष्टम् | (रज्जु-स्वरूप-विज्ञानात्) | Three delusions are dispelled through the knowledge of the rope's nature. | तीन माया रस्सी के स्वरूप के ज्ञान द्वारा देखा गया। |
Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ)
- tritaya (त्रितय)
- rajju-svarūpa (रज्जु-स्वरूप)
- vastu-satattva (वस्तु-सतत्त्व)
- bandha-mukti (बन्ध-मुक्ति)
Categories (वर्गीकरण)
- Liberation
- Knowledge
- Wisdom
Commentary (टीका)
This sloka uses the analogy of mistaking a rope for a snake to illustrate how ignorance can lead to misperceptions in life. Just as recognizing the rope dispels the illusion of the snake, true knowledge (vijñāna) of reality's essence (vastu-satattva) liberates one from bondage (bandha). The reference to the wise (viduṣā) signifies that such knowledge is attainable through introspection and guidance. The sloka emphasizes the journey from ignorance to knowledge, leading to liberation (mukti), an important concept in Vedantic philosophy.