Sloka 394
Sloka 394
Sloka (श्लोक)
वक्तव्यं किमु विद्यतेऽत्र बहुधा ब्रह्मैव जीवः स्वयं ब्रह्मैतज्जगदाततं नु सकलं ब्रह्माद्वितीयं श्रुतिः । ब्रह्मैवाहमिति प्रबुद्धमतयः संत्यक्तबाह्याः स्फुटं ब्रह्मीभूय वसन्ति सन्ततचिदानन्दात्मनैतद्ध्रुवम् ॥ ३९४ ॥
पदच्छेद / Padaccheda
वक्तव्यम् किमु विद्यते अत्र बहुधा ब्रह्म एव जीवः स्वयं
ब्रह्म एतत् जगत् आततम् नु सकलं ब्रह्म अद्वितीयम् श्रुतिः ।
ब्रह्म एव अहम् इति प्रबुद्धमतयः संत्यक्तबाह्याः स्फुटम्
ब्रह्मीभूय वसन्ति सन्ततचिदानन्दात्मना एतत् ध्रुवम् ॥ ३९४ ॥
Transliteration (लिप्यांतरण)
vaktavyaṁ kimu vidyate'tra bahudhā brahmaiva jīvaḥ svayaṁ
brahma etaj jagad-ātataṁ nu sakalaṁ brahmādvitīyaṁ śrutiḥ |
brahmaivāham iti prabuddhamatayaḥ saṁtyaktabāhyāḥ sphuṭam
brahmībhūya vasanti santata-cidānandātmanaitad dhruvam || 394 ||
Translation (अनुवाद)
What need is there to speak of it? The jīva is many times revealed as Brahman itself. This entire world is pervaded by Brahman, which is non-dual, according to the scriptures. The enlightened minds, having renounced the external, clearly live as Brahman with the eternal nature of consciousness and bliss. This is certain.
Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ)
| Sanskrit (संस्कृत) | English Meaning (अर्थ) | Hindi Meaning (हिंदी अर्थ) |
|---|---|---|
| वक्तव्यम् (vaktavyam) | (need for) speaking | कहने की आवश्यकता |
| किमु (kimu) | what need | क्या आवश्यकता |
| विद्यते (vidyate) | is there | है |
| अत्र (atra) | here | यहाँ |
| बहुधा (bahudhā) | many times | अनेक बार |
| ब्रह्म (brahma) | Brahman | ब्रह्म |
| एव (eva) | indeed | ही |
| जीवः (jīvaḥ) | the individual soul | जीव |
| स्वयं (svayaṁ) | by itself | स्वयं |
| ब्रह्म (brahma) | Brahman | ब्रह्म |
| एतत् (etat) | this | यह |
| जगत् (jagat) | world | संसार |
| आततम् (ātataṁ) | spread | व्यापित |
| नु (nu) | indeed | निश्चय ही |
| सकलं (sakalaṁ) | all | सम्पूर्ण |
| अद्वितीयम् (advitīyam) | non-dual | अद्वितीय |
| श्रुतिः (śrutiḥ) | scripture | श्रुति |
| ब्रह्म (brahma) | Brahman | ब्रह्म |
| एव (eva) | indeed | ही |
| अहम् (aham) | I | मैं |
| इति (iti) | this | इस प्रकार |
| प्रबुद्धमतयः (prabuddhamatayaḥ) | enlightened minds | जागरूक मानसिकता |
| संत्यक्तबाह्याः (saṁtyaktabāhyāḥ) | renounced the external | बाह्य का त्याग कर |
| स्फुटम् (sphuṭam) | clearly | स्पष्ट रूप से |
| ब्रह्मीभूय (brahmībhūya) | having become Brahman | ब्रह्मीभूत होकर |
| वसन्ति (vasanti) | live | निवास करते हैं |
| सन्ततचिदानन्दात्मना (santata-cidānandātmanā) | with an eternal nature of consciousness and bliss | चिरंतन चिदानन्दस्वरूप में |
| एतत् (etat) | this | यह |
| ध्रुवम् (dhruvam) | certain | निश्चित |
कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples
| कर्ता (Subject) | क्रिया (Verb) | विधान (Object) | अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation | हिंदी अनुवाद / Hindi Translation |
|---|---|---|---|---|
| ब्रह्म | विद्यते | अत्र | Brahman is here. | यहाँ ब्रह्म है। |
| जीवः | (is) | ब्रह्म | The soul is Brahman. | जीव ब्रह्म है। |
| प्रबुद्धमतयः | वसन्ति | ब्रह्मीभूय | The enlightened live as Brahman. | जागरूक मानसिकता वाले ब्रह्मीभूत होकर निवास करते हैं। |
Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ)
Categories (वर्गीकरण)
- Non-duality (Advaita)
- Enlightenment
- Vedanta Philosophy
Commentary (टीका)
This verse elucidates the core Vedantic teaching of *advaita*, the non-dual nature of existence. It questions the need for further elucidation, as the essence of the individual soul (*jīva*) is identified repeatedly as *brahman*, the ultimate reality. The scriptures assert this world as a manifestation of non-dual Brahman. Those truly enlightened, having distanced themselves from illusory externalities, live unmistakably as Brahman itself, embodying the eternal nature of consciousness and bliss. This transcendent reality signifies the vision of unity and oneness that *śruti* (scriptures) declare as ultimate truth.