imported>Vij: Added sloka content

2025-02-02T12:05:13Z

Added sloka content

New page

== Sloka 560 ==

=== Sloka (श्लोक) ===

<pre>
पत्रस्य पुष्पस्य फलस्य नाशवद्
देहेन्द्रियप्राणधियां विनाशः ।
नैवात्मनः स्वस्य सदात्मकस्या
नन्दाकृतेर्वृक्षवदस्ति चैषः ॥ ५६ ॥
</pre>

=== पदच्छेद / Padaccheda ===
पत्रस्य
पुष्पस्य
फलस्य
नाशवत्
देह-इन्द्रिय-प्राण-धियां
विनाशः
न
एव
आत्मनः
स्वस्य
सत्-आत्मकस्य
नन्दाकृतेः
वृक्षवत्
अस्ति
च
एषः

=== Transliteration (लिप्यांतरण) ===
patrasya puṣpasya phalasya nāśavad dehendriya-prāṇa-dhiyāṁ vināśaḥ | naivātmaṇaḥ svasya sadātmakasya nandākṛter vṛkṣavad asti caiṣaḥ || 56 ||

=== Translation (अनुवाद) ===
The destruction of the body, senses, life-force, and mind is like that of the leaf, flower, and fruit; but not of the self, which is of the nature of truth, like the joy-creating tree.

=== Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ) ===
{| class="wikitable"
|-
! Sanskrit (संस्कृत) !! English Meaning (अर्थ) !! Hindi Meaning (हिंदी अर्थ)
|-
| पत्रस्य (patrasya) || of the leaf || पत्ते का
|-
| पुष्पस्य (puṣpasya) || of the flower || फूल का
|-
| फलस्य (phalasya) || of the fruit || फल का
|-
| नाशवत् (nāśavad) || like the destruction || नाश की तरह
|-
| देह-इन्द्रिय-प्राण-धियां (deha-indriya-prāṇa-dhiyāṁ) || of the body, senses, life-force, and mind || शरीर, इन्द्रिय, प्राण, तथा मन का
|-
| विनाशः (vināśaḥ) || destruction || नाश
|-
| न (na) || not || नहीं
|-
| एव (eva) || indeed || वास्तव में
|-
| आत्मनः (ātmaṇaḥ) || of the self || आत्मा का
|-
| स्वस्य (svasya) || own || अपने
|-
| सत्-आत्मकस्य (sat-ātmakasya) || of the truth-natured || सत्य स्वरूप का
|-
| नन्दाकृतेः (nandākṛteḥ) || joy-creating || आनंदकारी
|-
| वृक्षवत् (vṛkṣavat) || like the tree || वृक्ष के समान
|-
| अस्ति (asti) || exists || होता है
|-
| च (ca) || and || और
|-
| एषः (eṣaḥ) || this || यह
|}

=== कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples ===
{| class="wikitable"
|+ कर्ता-क्रिया-विधान / Subject-Verb-Object (S-V-O) Tuples
! कर्ता (Subject) !! क्रिया (Verb) !! विधान (Object) !! अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation !! हिंदी अनुवाद / Hindi Translation
|-
| देह, इन्द्रिय, प्राण, धियों || विनाशः || पत्र, पुष्प, फल के नाशवत् || The destruction of body, senses, life-force, mind is like that of the leaf, flower, and fruit. || शरीर, इन्द्रिय, प्राण, तथा मन का नाश पत्ते, फूल और फल के नाश के समान है।
|-
| आत्मनः || न अस्ति || विनाशः || There is no destruction for the self. || आत्मा का नाश नहीं होता।
|}

=== Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ) ===
* [[नाश|nāśa (नाश)]]
* [[आत्मा|ātmā (आत्मा)]]
* [[सत्त|sat (सत्त)]]
* [[विनाश|vināśa (विनाश)]]

=== Categories (वर्गीकरण) ===
* Impermanence
* Eternal Self
* Vedantic Philosophy

=== Commentary (टीका) ===
This verse emphasizes the contrast between the perishable and the imperishable elements of existence. The ''deha'' (body), ''indriya'' (senses), ''prāṇa'' (life-force), and ''dhī'' (mind) are subject to destruction, akin to how leaves, flowers, and fruits of a tree perish. However, the ''ātman'' (self), characterized as ''sat'' (eternal truth) and ''nandākṛti'' (joy-creating), remains unaffected by this cycle of decay. This sloka underscores a central theme of Vedantic philosophy, highlighting the eternal nature of the ''ātman'' and encouraging seekers to transcend identification with the temporary physical and mental domains.

'''

Sloka 560 - Revision history

imported>Vij: Added sloka content