imported>Vij: Added sloka content

2025-02-02T11:31:59Z

Added sloka content

New page

== Sloka 461 ==

=== Sloka (श्लोक) ===

<pre>
शरीरस्यापि प्रारब्धकल्पना भ्रान्तिरेव हि ।
अध्यस्तस्य कुतः सत्त्वमसत्यस्य कुतो जनिः
अजातस्य कुतो नाशः प्रारब्धमसतः कुतः ॥ ४६१ ॥
</pre>

=== पदच्छेद / Padaccheda ===
शरीरस्य अपि प्रारब्ध-कल्पना भ्रान्तिः एव हि ।<br />
अध्यस्तस्य कुतः सत्त्वम् असत्यस्य कुतः जनिः ।<br />
अजातस्य कुतः नाशः प्रारब्धम् असतः कुतः ॥४६१॥

=== Transliteration (लिप्यांतरण) ===
śarīrasya api prārabdha-kalpanā bhrāntiḥ eva hi |<br />
adhyastasya kutaḥ sattvam asatyasya kuto janiḥ |<br />
ajātasya kuto nāśaḥ prārabdham asataḥ kutaḥ || 461 ||

=== Translation (अनुवाद) ===
Even the notion of predestined actions for the body is a delusion. How can there be existence for what is superimposed, birth for the unreal, destruction for the unborn, and predestined karma for the non-existent?

=== Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ) ===
{| class="wikitable"
|-
! Sanskrit (संस्कृत) !! English Meaning (अर्थ) !! Hindi Meaning (हिंदी अर्थ)
|-
| शरीरस्य (śarīrasya) || of the body || शरीर का
|-
| अपि (api) || even || भी
|-
| प्रारब्ध-कल्पना (prārabdha-kalpanā) || notion of predestined actions || प्रारब्ध की कल्पना
|-
| भ्रान्तिः (bhrāntiḥ) || delusion || भ्रांति
|-
| एव (eva) || indeed || वास्तव में
|-
| हि (hi) || certainly || निश्चय ही
|-
| अध्यस्तस्य (adhyastasya) || of the superimposed || आरोपित का
|-
| कुतः (kutaḥ) || from where || कैसे
|-
| सत्त्वम् (sattvam) || existence || अस्तित्व
|-
| असत्यस्य (asatyasya) || of the unreal || असत्य का
|-
| कुतः (kutaḥ) || from where || कैसे
|-
| जनिः (janiḥ) || birth || जन्म
|-
| अजातस्य (ajātasya) || of the unborn || अजन्मे का
|-
| कुतः (kutaḥ) || from where || कैसे
|-
| नाशः (nāśaḥ) || destruction || नाश
|-
| प्रारब्धम् (prārabdham) || predestined karma || प्रारब्ध
|-
| असतः (asataḥ) || of the non-existent || असत् का
|-
| कुतः (kutaḥ) || from where || कैसे
|}

=== कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples ===
{| class="wikitable"
|+ कर्ता-क्रिया-विधान / Subject-Verb-Object (S-V-O) Tuples
! कर्ता (Subject) !! क्रिया (Verb) !! विधान (Object) !! अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation !! हिंदी अनुवाद / Hindi Translation
|-
| भ्रान्तिः || कल्पना || शरीरस्य प्रारब्ध || The delusion is the notion of predestined actions of the body. || भ्रांति शरीर के प्रारब्ध की कल्पना है।
|-
| असत्यस्य || कुतः || जनिः || How can there be birth for the unreal? || असत्य के लिए जन्म कैसे हो सकता है?
|-
| अजातस्य || कुतः || नाशः || How can there be destruction for the unborn? || अजन्मे के लिए नाश कैसे हो सकता है?
|-
| असतः || कुतः || प्रारब्धम् || How can there be predestined karma for the non-existent? || असत् के लिए प्रारब्ध कैसे हो सकता है?
|}

=== Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ) ===
* [[bhrānti|bhrānti (भ्रांति)]]
* [[adhyāsa|adhyāsa (अध्यास)]]
* [[asatya|asatya (असत्य)]]
* [[ajātivāda|ajātivāda (अजातिवाद)]]

=== Categories (वर्गीकरण) ===
* Illusion
* Metaphysics
* Vedanta

=== Commentary (टीका) ===
This verse addresses the Vedantic philosophy of '''ajātivāda''', the concept that ultimately nothing is born or created, and thus the notion of any real world creation is an illusion or '''bhrānti'''. The verse argues that the ideas of existence, birth, destruction, and predestined karma are rooted in misconceptions. Since everything perceived is a result of '''adhyāsa''' or superimposition, these phenomena have no true basis in reality. Enlightenment requires understanding that what seems real is not inherently so. Thus, liberation involves realization of the '''asat''' (non-existent) nature of worldly attachments and identifications.

'''

Sloka 461 - Revision history

imported>Vij: Added sloka content