imported>Vij: Added sloka content

2025-02-02T11:29:48Z

Added sloka content

imported>Vij: Added sloka content

2025-02-01T11:58:07Z

Added sloka content

New page

== Sloka 453 ==

=== Sloka (श्लोक) ===

<pre>
प्राब्धं बलवत्तरं खलु विदां भोगेन तस्य क्षयः
सम्यग्ज्ञानहुताशनेन विलयः प्राक्षंचितागामिनाम् ।
ब्रह्मात्मैक्यमवेक्ष्य तन्मायातया ये सर्वदा संस्थिताः
तेषां तत्त्रितयं नहि क्वचिदपि ब्रह्मैव ते निर्गुणम् ॥ ४५३ ॥
</pre>

=== पदच्छेद / Padaccheda ===
प्राब्धं बलवत्तरं खलु विदां
भोगेन तस्य क्षयः
सम्यक्-ज्ञान-हुताशनेन विलयः
प्राक्-षं चित्-आगामिनाम्।
ब्रह्म-आत्म-अैक्यम्-अवेक्ष्य
तत्-मायातया ये सर्वदा संस्थिताः
तेषां तत्-त्रितयं नहि क्वचिदपि
ब्रह्म-एव ते निर्गुणम्।

=== Transliteration (लिप्यांतरण) ===
prābdhaṁ balavattaraṁ khalu vidām bhogena tasya kṣayaḥ
samyag-jñāna-hutāśanena vilayaḥ prāk-ṣaṁ cita-āgāminām |
brahma-ātma-aikyam-avekṣya tan-māyātayā ye sarvadā saṁsthitāḥ
teṣāṁ tat-tritayaṁ nahi kvacidapi brahmaiva te nirguṇam || 453 ||

=== Translation (अनुवाद) ===
For the wise, intense past karma is gradually exhausted through experience, and future karma burns up in the fire of true knowledge. Those steadfast in the unity of Brahman and Atman see beyond this triad and remain in the formless absolute.

=== Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ) ===
{| class="wikitable"
|-
! Sanskrit (संस्कृत) !! English Meaning (अर्थ) !! Hindi Meaning (हिंदी अर्थ)
|-
| प्राब्धं (prābdhaṁ) || past karma || प्रारब्ध कर्म
|-
| बलवत्तरं (balavattaraṁ) || stronger || अधिक बलशाली
|-
| खलु (khalu) || indeed || वास्तव में
|-
| विदां (vidām) || of the wise || ज्ञानी व्यक्तियों की
|-
| भोगेन (bhogena) || through experience || भोग द्वारा
|-
| तस्य (tasya) || its || उसका
|-
| क्षयः (kṣayaḥ) || destruction || नाश
|-
| सम्यक्-ज्ञान-हुताशनेन (samyag-jñāna-hutāśanena) || by the fire of true knowledge || सही ज्ञान की अग्नि द्वारा
|-
| विलयः (vilayaḥ) || dissolution || विलय
|-
| प्राक् (prāk) || beforehand || पूर्व में
|-
| षं (ṣaṁ) || indeed || सचमुच
|-
| चित्-आगामिनाम् (cita-āgāminām) || future karma || भविष्य के कर्म
|-
| ब्रह्म-आत्म-अैक्यम् (brahma-ātma-aikyam) || unity of Brahman and Atman || ब्रह्म और आत्मा की एकता
|-
| अवेक्ष्य (avekṣya) || realizing || देखकर
|-
| तत्-मायातया (tan-māyātayā) || due to its maya || उसकी माया के कारण
|-
| ये (ye) || who || जो
|-
| सर्वदा (sarvadā) || always || हमेशा
|-
| संस्थिताः (saṁsthitāḥ) || steadfast || स्थिर
|-
| तेषां (teṣāṁ) || their || उनका
|-
| तत्-त्रितयं (tat-tritayaṁ) || that triad || वह त्रय
|-
| नहि (nahi) || not || नहीं
|-
| क्वचिदपि (kvacidapi) || nowhere || कहीं भी नहीं
|-
| ब्रह्म-एव (brahmaiva) || only Brahman || केवल ब्रह्म
|-
| ते (te) || they || वे
|-
| निर्गुणम् (nirguṇam) || formless absolute || निर्गुण
|}

=== कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples ===
{| class="wikitable"
|+ कर्ता-क्रिया-विधान / Subject-Verb-Object (S-V-O) Tuples
! कर्ता (Subject) !! क्रिया (Verb) !! विधान (Object) !! अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation !! हिंदी अनुवाद / Hindi Translation
|-
| विदां || भोगेन || प्राब्धं क्षयः || The wise experience the destruction of past karma. || ज्ञानी व्यक्तियों का अनुभव पूर्व कर्म का नाश करता है।
|-
| ज्ञान || हुताशनेन || चित्-आगामिनाम् विलयः || Knowledge dissolves future karma || ज्ञान भविष्य के कर्म का विलय करता है।
|-
| ये || अवेक्ष्य || ब्रह्मात्मैक्यम् || Those who realize the unity of Brahman and Atman || जो ब्रह्म और आत्मा की एकता को पहचानते हैं।
|-
| ते || संस्थिताः || निर्गुणम् ब्रह्म || They remain in the formless absolute || वे निर्गुण ब्रह्म में स्थित रहते हैं।
|}

=== Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ) ===
* [[prābdha|prābdha (प्राब्ध)]]
* [[samyakjñāna|samyakjñāna (सम्यक्-ज्ञान)]]
* [[brahmātmaikya|brahmātmaikya (ब्रह्मात्मैक्य)]]
* [[nirguṇa|nirguṇa (निर्गुण)]]

=== Categories (वर्गीकरण) ===
* Karma
* Knowledge
* Liberation

=== Commentary (टीका) ===
This verse delineates the paths of transcending karma for the enlightened. *Prārabdha* karma, the effect already set in motion, inexorably unfolds, but can be gradually exhausted through experience. Conversely, future potential karma (*āgāmin*) is consumed in the intense fire of *samyak-jñāna*, true knowledge. This points to the power of spiritual insight to eliminate yet-to-arise consequences.

Furthermore, those who see the true unity between *brahman* and *ātman*, recognizing all as manifestations of divine *māyā*, surpass the triad of past, present, and future karmas. For them, only the formless, attribute-less ultimate reality, *nirguṇa brahman*, remains, signifying complete liberation from the cycle of actions. This emphasizes the Vedantic worldview, which sees realization and direct experience as the ultimate path to liberation, transcending any material binding.

'''

Sloka 453 - Revision history

imported>Vij: Added sloka content

imported>Vij: Added sloka content