imported>Vij: Added sloka content

2025-02-01T11:46:18Z

Added sloka content

New page

== Sloka 421 ==

=== Sloka (श्लोक) ===

<pre>
दृष्टदुःखेष्वनुद्वेगो विद्यायाः प्रस्तुतं फलम् ।
यत्कृतं भ्रान्तिवेलायां नाना कर्म जुगुप्सितम्
पश्चान्नरो विवेकेन तत्कथं कर्तुमर्हति ॥ ४२१ ॥
</pre>

=== पदच्छेद / Padaccheda ===
दृष्ट दुःखेषु अनुद्वेगः विद्यायाः प्रस्तुतं फलम् ।
यत् कृतं भ्रान्ति-वेलायां नाना कर्म जुगुप्सितम्
पश्चात् नरः विवेकेन तत् कथं कर्तुं अर्हति ॥

=== Transliteration (लिप्यांतरण) ===
dṛṣṭaduḥkheṣu anudvegaḥ vidyāyāḥ prastutaṁ phalam |
yat kṛtaṁ bhrānti-velāyāṁ nānā karma jugupsitam
paścān naro vivekena tat kathaṁ kartuṁ arhati || 421 ||

=== Translation (अनुवाद) ===
Calmness amidst visible sorrows is the true fruit of knowledge; how can a person, with discernment, repeat objectionable deeds done in ignorance?

=== Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ) ===
{| class="wikitable"
|-
! Sanskrit (संस्कृत) !! English Meaning (अर्थ) !! Hindi Meaning (हिंदी अर्थ)
|-
| दृष्ट (dṛṣṭa) || visible || प्रत्यक्ष
|-
| दुःखेषु (duḥkheṣu) || amidst sorrows || दुःखों में
|-
| अनुद्वेगः (anudvegaḥ) || calmness || उद्वेग-रहित
|-
| विद्यायाः (vidyāyāḥ) || of knowledge || ज्ञान का
|-
| प्रस्तुतं (prastutaṁ) || actual || वास्तविक
|-
| फलम् (phalam) || fruit || फल
|-
| यत् (yat) || which || जो
|-
| कृतं (kṛtaṁ) || done || किया गया
|-
| भ्रान्ति-वेलायां (bhrānti-velāyāṁ) || in the time of ignorance || भ्रम के समय में
|-
| नाना (nānā) || various || विभिन्न
|-
| कर्म (karma) || deeds || कर्म
|-
| जुगुप्सितम् (jugupsitam) || objectionable || निंदनीय
|-
| पश्चात् (paścāt) || afterward || बाद में
|-
| नरः (naraḥ) || person || व्यक्ति
|-
| विवेकेन (vivekena) || with discernment || विवेक के साथ
|-
| तत् (tat) || that || वह
|-
| कथं (kathaṁ) || how || कैसे
|-
| कर्तुं (kartuṁ) || to do || करने योग्य
|-
| अर्हति (arhati) || deserve || लायक होता है
|}

=== कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples ===
{| class="wikitable"
|+ कर्ता-क्रिया-विधान / Subject-Verb-Object (S-V-O) Tuples
! कर्ता (Subject) !! क्रिया (Verb) !! विधान (Object) !! अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation !! हिंदी अनुवाद / Hindi Translation
|-
| नरः || कर्तुं || कर्तुम् || How can a person do? || व्यक्ति कैसे कर सकता है?
|-
| दृष्टदुःखेषु || प्रस्तुतम् || अनुद्वेगः || Calmness amidst visible sorrows is the actual fruit. || प्रत्यक्ष दुःखों में स्थिरता वास्तविक फल है।
|-
| नरः || विवेकेन || पश्चात् || A person with discernment afterward || विवेक के साथ व्यक्ति बाद में
|}

=== Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ) ===
* [[vidyā|vidyā (विद्या)]]
* [[viveka|viveka (विवेक)]]
* [[anudvega|anudvega (अनुद्वेग)]]
* [[bhrānti|bhrānti (भ्रान्ति)]]

=== Categories (वर्गीकरण) ===
* Knowledge
* Ethics
* Discernment

=== Commentary (टीका) ===
This verse emphasizes the transformative power of '''vidyā''' or knowledge, which leads to '''anudvega''', a state of calmness amidst life's visible sufferings. It poses a reflective question: how could one, equipped with '''viveka''' or discernment, repeat the objectionable actions once committed in a state of '''bhrānti''' or ignorance? The verse underscores the moral responsibility that comes with knowledge and the alteration of behavior it should inspire. The concept of refraining from objectionable deeds once wisdom is attained is key to ethical and spiritual progress.

'''

Sloka 421 - Revision history

imported>Vij: Added sloka content