imported>Vij: Added sloka content

2025-02-01T11:42:31Z

Added sloka content

New page

== Sloka 410 ==

=== Sloka (श्लोक) ===

<pre>
अजरममरमस्ताभाववस्तुस्वरूपं
स्तिमितसलिलराशिप्रख्यमाख्याविहीनम् ।
शमितगुणविकारं शाश्वतं शान्तमेकं
हृदि कलयति विद्वान् ब्रह्म पूर्णं समाधौ ॥ ४१० ॥
</pre>

=== पदच्छेद / Padaccheda ===
अजरम्
अमरम्
अस्ताभाववस्तु
स्वरूपम्
स्तिमित-सलिल-राशि-प्रख्यम्
आख्या-विहीनम्
शमित-गुण-विकारम्
शाश्वतम्
शान्तम्
एकम्
हृदि
कलयति
विद्वान्
ब्रह्म
पूर्णम्
समाधौ

=== Transliteration (लिप्यांतरण) ===
ajaram amaram astābhāva-vastu-svarūpam stimita-salila-rāśi-prakhyam ākhyā-vihīnam |
śamita-guṇa-vikāram śāśvatam śāntam ekam hṛdi kalayati vidvān brahma pūrṇam samādhau || 410 ||

=== Translation (अनुवाद) ===
In the heart, the wise contemplate the full Brahman, eternal, tranquil and one, devoid of decay and death, akin to a still ocean, without name, transcending all modifications of qualities.

=== Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ) ===
{| class="wikitable"
|-
! Sanskrit (संस्कृत) !! English Meaning (अर्थ) !! Hindi Meaning (हिंदी अर्थ)
|-
| अजरम् (ajaram) || undecaying || अजर
|-
| अमरम् (amaram) || immortal || अमर
|-
| अस्ताभाववस्तु (astābhāva-vastu) || devoid of material essence || वस्तु के अस्तित्व से रहित
|-
| स्वरूपम् (svarūpam) || true nature || वास्तविक स्वरूप
|-
| स्तिमित-सलिल-राशि-प्रख्यम् (stimita-salila-rāśi-prakhyam) || like a still ocean || शांत जलराशि के समान
|-
| आख्या-विहीनम् (ākhyā-vihīnam) || without name || नामरहित
|-
| शमित-गुण-विकारम् (śamita-guṇa-vikāram) || transcending quality modifications || गुण विकार से रहित
|-
| शाश्वतम् (śāśvatam) || eternal || शाश्वत
|-
| शान्तम् (śāntam) || tranquil || शांत
|-
| एकम् (ekam) || one || एक
|-
| हृदि (hṛdi) || in the heart || हृदय में
|-
| कलयति (kalayati) || contemplates || ध्यान करता है
|-
| विद्वान् (vidvān) || wise person || विद्वान
|-
| ब्रह्म (brahma) || Brahman || ब्रह्म
|-
| पूर्णम् (pūrṇam) || full/complete || पूर्ण
|-
| समाधौ (samādhau) || in meditation || समाधि में
|}

=== कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples ===
{| class="wikitable"
|+ कर्ता-क्रिया-विधान / Subject-Verb-Object (S-V-O) Tuples
! कर्ता (Subject) !! क्रिया (Verb) !! विधान (Object) !! अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation !! हिंदी अनुवाद / Hindi Translation
|-
| विद्वान् || कलयति || ब्रह्म पूर्णम् || The wise person contemplates the full Brahman. || विद्वान पूर्ण ब्रह्म का ध्यान करता है।
|-
| ब्रह्म || अस्ति || शाश्वतम् शान्तम् एकम् || Brahman is eternal, tranquil and one. || ब्रह्म शाश्वत, शांत और एक है।
|-
| विद्वान् || कलयति || हृदि समाधौ || The wise person contemplates in meditation at heart. || विद्वान हृदय में समाधि में ध्यान करता है।
|}

=== Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ) ===
* [[ajaram|ajaram (अजरम्)]]
* [[amaram|amaram (अमरम्)]]
* [[brahma|brahma (ब्रह्म)]]
* [[samādhi|samādhi (समाधि)]]
* [[śāśvata|śāśvata (शाश्वत)]]

=== Categories (वर्गीकरण) ===
* Meditation
* Eternal Truth
* Spiritual Realization

=== Commentary (टीका) ===
In this sloka, the process of meditative realization of the ultimate truth is described. A '''vidvān''', or wise person, meditates upon the ultimate reality or ''Brahman'', which is understood as ''ajaram'' (undecaying), ''amaram'' (immortal), and ''śāśvata'' (eternal). This reality is likened to a vast, still ocean, signifying its tranquil and limitless nature. The ''Brahman'' is transcendent, beyond names and qualities, depicted as ''ākhyā-vihīnam'' (without name) and ''śamita-guṇa-vikāram'' (transcending quality modifications). The practice of ''samādhi'' (meditative absorption) involves internalizing this understanding and experiencing the ''pūrṇam'' (fullness) of ''Brahman''. This realization is characterized by ''śānti'' (peace) and ''eka'' (oneness), presenting the ultimate goal of self-realization in the Vedantic tradition.

'''

Sloka 410 - Revision history

imported>Vij: Added sloka content