imported>Vij: Added sloka content

2025-02-01T07:43:49Z

Added sloka content

New page

== Sloka 354 ==

=== Sloka (श्लोक) ===

<pre>
त्वमहमिदमितीयं कल्पना बुद्धिदोषात्
प्रभवति परमात्मन्यद्वये निर्विशेषे ।
प्रविलसति समाधावस्य सर्वो विकल्पो
विलयनमुपगच्छेद्वस्तुतत्त्वावधृत्या ॥ ३५४ ॥
</pre>

=== पदच्छेद / Padaccheda ===
त्वम् अहम् इदम् इयम् कल्पना बुद्धि-दोषात्
प्रभवति परमात्मनि अद्वये निर्विशेषे
प्रविलसति समाधौ अस्य सर्वः विकल्पः
विलयनम् उपगच्छेत् वस्तु-तत्त्वावधृत्या

=== Transliteration (लिप्यांतरण) ===
tvam aham idam iyaṁ kalpanā buddhi-doṣāt
prabhavati paramātmany advaye nirviśeṣe |
pravilasati samādhau asya sarvo vikalpo
vilayanam upagacched vastu-tattvāvadhṛtyā || 354 ||

=== Translation (अनुवाद) ===
The notion of 'you', 'I', and 'this' arises due to the fault of intellect in the non-dual, undifferentiated Supreme Self. All these distinctions vanish in deep meditation, realizing the true essence of being.

=== Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ) ===
{| class="wikitable"
|-
! Sanskrit (संस्कृत) !! English Meaning (अर्थ) !! Hindi Meaning (हिंदी अर्थ)
|-
| त्वम् (tvam) || you || तुम
|-
| अहम् (aham) || I || मैं
|-
| इदम् (idam) || this || यह
|-
| इयम् (iyam) || this notion || यह कल्पना
|-
| कल्पना (kalpanā) || imagination || कल्पना
|-
| बुद्धि-दोषात् (buddhi-doṣāt) || due to the fault of the intellect || बुद्धि के दोष से
|-
| प्रभवति (prabhavati) || arises || उत्पन्न होती है
|-
| परमात्मनि (paramātmani) || in the Supreme Self || परमात्मा में
|-
| अद्वये (advaye) || non-dual || अद्वैत
|-
| निर्विशेषे (nirviśeṣe) || undifferentiated || अविशिष्ट
|-
| प्रविलसति (pravilasati) || shines || प्रकट होता है
|-
| समाधौ (samādhau) || in meditation || समाधि में
|-
| अस्य (asya) || of this || इसका
|-
| सर्वः (sarvaḥ) || all || समस्त
|-
| विकल्पः (vikalpaḥ) || distinctions || विकल्प
|-
| विलयनम् (vilayanam) || dissolution || लय
|-
| उपगच्छेत् (upagacchet) || attains || प्राप्त करता है
|-
| वस्तु-तत्त्वा-अवधृत्या (vastu-tattvā-avadhṛtyā) || by realizing the true essence || वस्तु तत्व की अवधारणा से
|}

=== कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples ===
{| class="wikitable"
|+ कर्ता-क्रिया-विधान / Subject-Verb-Object (S-V-O) Tuples
! कर्ता (Subject) !! क्रिया (Verb) !! विधान (Object) !! अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation !! हिंदी अनुवाद / Hindi Translation
|-
| कल्पना || प्रभवति || बुद्धिदोषात् || The notion arises due to the fault of intellect. || कल्पना बुद्धि के दोष से उत्पन्न होती है।
|-
| विकल्पः || विलयनम् || उपगच्छेत् समाधौ || Distinctions attain dissolution in meditation. || विकल्प समाधि में लय को प्राप्त होते हैं।
|}

=== Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ) ===
* [[advaya|advaya (अद्वय)]]
* [[buddhi-doṣa|buddhi-doṣa (बुद्धि-दोष)]]
* [[samādhi|samādhi (समाधि)]]
* [[vastu-tattva|vastu-tattva (वस्तु-तत्त्व)]]

=== Categories (वर्गीकरण) ===
* Non-duality
* Meditation
* Realization

=== Commentary (टीका) ===
This verse explores the theme of non-dual realization and the dissolution of dualistic perceptions in deep meditation. The perceived differences of 'you', 'I', and 'this' arise from the limitations or faults ('doṣa') of the intellect ('buddhi'). When the aspirant enters a state of 'samādhi', these distinctions ('vikalpa') are recognized as false and dissolve upon realizing the true essence ('vastu-tattva') of oneness in the 'paramātman'. This transformation leads to understanding the undifferentiated, supreme reality that transcends individuality and multiplicity. The sloka underscores the necessity of meditation in overcoming the illusory distinctions fabricated by the mind.

'''

Sloka 354 - Revision history

imported>Vij: Added sloka content