imported>Vij: Added sloka content

2025-02-01T07:43:05Z

Added sloka content

New page

== Sloka 352 ==

=== Sloka (श्लोक) ===

<pre>
इत्थं विपश्चित्सदसद्विभज्य
निश्चित्य तत्त्वं निजबोधदृष्ट्या ।
ज्ञात्वा स्वमात्मानमखण्डबोधं
तेभ्यो विमुक्तः स्वयमेव शाम्यति ॥ ३५२ ॥
</pre>

=== पदच्छेद / Padaccheda ===
इत्थम् विपश्चित् सद्-असत्-विभज्य
निश्चित्य तत्त्वं निज-बोध-दृष्ट्या ।
ज्ञात्वा स्वम् आत्मानम् अखण्ड-बोधं
तेभ्यः विमुक्तः स्वयम् एव शाम्यति ॥

=== Transliteration (लिप्यांतरण) ===
itthaṁ vipaścit sad-asad-vibhajya
niścitya tattvaṁ nija-bodha-dṛṣṭyā |
jñātvā svam ātmānam akhaṇḍa-bodham
tebhyaḥ vimuktaḥ svayam eva śāmyati || 352 ||

=== Translation (अनुवाद) ===
Thus, the wise one, discerning the real from the unreal and realizing the truth through self-knowledge, knowing his own self as the indivisible awareness, becomes liberated and attains peace by himself.

=== Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ) ===
{| class="wikitable"
|-
! Sanskrit (संस्कृत) !! English Meaning (अर्थ) !! Hindi Meaning (हिंदी अर्थ)
|-
| इत्थम् (ittham) || thus || इस प्रकार
|-
| विपश्चित् (vipaścit) || the wise one || विवेकी
|-
| सद् (sad) || the real || सत्य
|-
| असत् (asad) || the unreal || असत्य
|-
| विभज्य (vibhajya) || discerning || विभाजित करके
|-
| निश्चित्य (niścitya) || realizing || निश्चित करके
|-
| तत्त्वं (tattvaṁ) || truth || तत्व
|-
| निज (nija) || own || अपनी
|-
| बोध-दृष्ट्या (bodha-dṛṣṭyā) || through the perspective of knowledge || बोध दृष्टि से
|-
| ज्ञात्वा (jñātvā) || knowing || जानकर
|-
| स्वम् (svam) || one's own || अपनी
|-
| आत्मानम् (ātmānam) || self || आत्मा
|-
| अखण्ड-बोधं (akhaṇḍa-bodham) || indivisible awareness || अखण्ड बोध
|-
| तेभ्यः (tebhyaḥ) || from them || उनसे
|-
| विमुक्तः (vimuktaḥ) || liberated || मुक्त
|-
| स्वयम् (svayam) || by himself || स्वयं
|-
| एव (eva) || indeed || ही
|-
| शाम्यति (śāmyati) || attains peace || शांत होता है
|}

=== कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples ===
{| class="wikitable"
|+ कर्ता-क्रिया-विधान / Subject-Verb-Object (S-V-O) Tuples
! कर्ता (Subject) !! क्रिया (Verb) !! विधान (Object) !! अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation !! हिंदी अनुवाद / Hindi Translation
|-
| विपश्चित् || विभज्य || सद्-असत् || The wise one discerns the real from the unreal. || विवेकी सत्य और असत्य का विवेचन करता है।
|-
| विपश्चित् || निश्चित्य || तत्त्वं || The wise one realizes the truth. || ज्ञानी तत्व को निश्चित करता है।
|-
| विपश्चित् || ज्ञात्वा || आत्मानम् अखण्ड-बोधं || The wise one knows the self as indivisible awareness. || ज्ञानी आत्मा को अखंड बोध के रूप में जानता है।
|-
| विपश्चित् || शाम्यति || स्वयम् एव || The wise one attains peace by himself. || ज्ञानी स्वयं ही शांति प्राप्त करता है।
|}

=== Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ) ===
* [[vipaścit|vipaścit (विपश्चित)]]
* [[akhaṇḍa-bodha|akhaṇḍa-bodha (अखण्ड-बोध)]]
* [[tattva-jñāna|tattva-jñāna (तत्त्वज्ञान)]]
* [[mokṣa|mokṣa (मोक्ष)]]

=== Categories (वर्गीकरण) ===
* Wisdom
* Self-Knowledge
* Liberation

=== Commentary (टीका) ===
This verse speaks to the process of self-realization and liberation. The term '''vipaścit''', the wise or discerning individual, underscores the need for discrimination between the '''sad''' (real) and '''asad''' (unreal). Through the ''nija-bodha-dṛṣṭi'', the perspective of self-knowledge, such a person discerns truth and recognizes the '''ātmā''' (self) as '''akhaṇḍa-bodha''', the indivisible awareness. This recognition leads to liberation ('''vimukti''') and inner peace ('''śama''')—achieved autonomously. The sloka encapsulates core Vedantic ideas of discernment, true knowledge, and liberation.

'''

Sloka 352 - Revision history

imported>Vij: Added sloka content