imported>Vij: Added sloka content

2025-02-01T07:39:35Z

Added sloka content

New page

== Sloka 342 ==

=== Sloka (श्लोक) ===

<pre>
आरूढशक्तेरहमो विनाशः
कर्तुन्न शक्य सहसापि पण्डितैः ।
ये निर्विकल्पाख्यसमाधिनिश्चलाः
तानन्तरानन्तभवा हि वासनाः ॥ ३४२ ॥
</pre>

=== पदच्छेद / Padaccheda ===
आरूढ-शक्तेः-अहम: 
विनाशः 
कर्तुम्-न-शक्यः सहसा-अपि 
पण्डितैः 
ये 
निर्विकल्प-आख्य-समाधिनिश्चलाः 
तान्-अन्तर-अनन्त-भवाः 
हि 
वासनाः

=== Transliteration (लिप्यांतरण) ===
ārūḍha-śakter ahamo vināśaḥ kartuṁ na śakyaḥ sahasāpi paṇḍitaiḥ | ye nirvikalpa-ākhya-samādhin niścalāḥ tān antarānanta-bhavā hi vāsanāḥ || 342 ||

=== Translation (अनुवाद) ===
Ego destruction of one whose power is ascended cannot be done even by learned ones swiftly; the latent impressions (vāsanāḥ) rooted deeply, indeed, persist.

=== Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ) ===
{| class="wikitable"
|-
! Sanskrit (संस्कृत) !! English Meaning (अर्थ) !! Hindi Meaning (हिंदी अर्थ)
|-
| आरूढ-शक्तेः (ārūḍha-śakter) || of one with ascended power || ऊपर उठी शक्ति वाले के
|-
| अहमः (ahamāḥ) || ego || अहंकार
|-
| विनाशः (vināśaḥ) || destruction || विनाश
|-
| कर्तुम् (kartum) || to do || करना
|-
| न (na) || not || नहीं
|-
| शक्यः (śakyaḥ) || possible || संभव
|-
| सहसा (sahasā) || swiftly || तुरंत
|-
| अपि (api) || even || भी
|-
| पण्डितैः (paṇḍitaiḥ) || by learned ones || विद्वानों द्वारा
|-
| ये (ye) || those who || जो
|-
| निर्विकल्प-आख्य-समाधिनिश्चलाः (nirvikalpa-ākhya-samādhin niścalāḥ) || steady in nirvikalpa samādhi || निर्विकल्प समाधि में स्थित
|-
| तान् (tān) || them || उन्हें
|-
| अन्तर् (antar) || internal || भीतरी
|-
| अनन्त-भवाः (ananta-bhavāḥ) || endless are born || अनंत उत्पत्ति होते हैं
|-
| हि (hi) || indeed || निश्चय ही
|-
| वासनाः (vāsanāḥ) || latent impressions || वासनाएँ
|}

=== कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples ===
{| class="wikitable"
|+ कर्ता-क्रिया-विधान / Subject-Verb-Object (S-V-O) Tuples
! कर्ता (Subject) !! क्रिया (Verb) !! विधान (Object) !! अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation !! हिंदी अनुवाद / Hindi Translation
|-
| पण्डितैः || न शक्यः || अहमः विनाशः || Ego destruction by learned ones cannot be done. || विद्वानों द्वारा अहंकार का विनाश नहीं किया जा सकता।
|-
| ये || निश्चलाः || निर्विकल्प-समाधिः || Those who are steady in nirvikalpa samādhi || जो निर्विकल्प समाधि में स्थिर हैं।
|-
| वासनाः || अनन्त-भवाः || तान || Latent impressions indeed are endless || वासनाएँ निश्चय ही अनंत होती हैं।
|}

=== Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ) ===
* [[nirvikalpa samādhi|nirvikalpa samādhi (निर्विकल्प समाधि)]]
* [[vāsanā|vāsanā (वासनाएँ)]]
* [[ahamkara|aham (अहम)]]

=== Categories (वर्गीकरण) ===
* Ego
* Meditation
* Latent Impressions

=== Commentary (टीका) ===
This verse delves into the profound difficulty of eradicating the ego ('''aham''') even for the learned ('''paṇḍitaiḥ'''). It highlights the tenacity of *vāsanāḥ*, the latent impressions, which persist and are born endlessly ('''ananta-bhavāḥ''') within. The ultimate stabilization comes through unwavering *nirvikalpa samādhi*, a state beyond distinctions where the mind is perfectly still ('''niścalāḥ'''). The struggle against the ego is formidable, often requiring profound spiritual strength and an unwavering meditative state to transcend.

'''

Sloka 342 - Revision history

imported>Vij: Added sloka content