imported>Vij: Added sloka content

2025-02-01T07:37:13Z

Added sloka content

New page

== Sloka 334 ==

=== Sloka (श्लोक) ===

<pre>
बाह्यानुसन्धिः परिवर्धयेत्फलं
दुर्वासनामेव ततस्ततोऽधिकाम् ।
ज्ञात्वा विवेकैः परिहृत्य बाह्यं
स्वात्मानुसन्धिं विदधीत नित्यम् ॥ ३३४ ॥
</pre>

=== पदच्छेद / Padaccheda ===
बाह्य-अनुसन्धिः
परिवर्धयेत्-फलम्
दुर्-वासनाम्-एव
ततः-ततः-अधिकाम्
ज्ञात्वा
विवेकैः
परिहृत्य
बाह्यम्
स्व-आत्म-अनुसन्धिम्
विधधीत
नित्यम्

=== Transliteration (लिप्यांतरण) ===
bāhya-anusandhiḥ parivardhayet-phalam dur-vāsanām-eva tataḥ-tataḥ-adhikām | jñātvā vivekaiḥ parihṛtya bāhyam svātma-anusandhim vidadhīta nityam || 334 ||

=== Translation (अनुवाद) ===
External attachment increases fruit, enhancing negative tendencies; knowing this, discard the external and perpetually focus on self-reflection.

=== Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ) ===
{| class="wikitable"
|-
! Sanskrit (संस्कृत) !! English Meaning (अर्थ) !! Hindi Meaning (हिंदी अर्थ)
|-
| बाह्य (bāhya) || external || बाह्य
|-
| अनुसन्धिः (anusandhiḥ) || attachment || अनुसंधान
|-
| परिवर्धयेत् (parivardhayet) || increases || बढ़ाता है
|-
| फलम् (phalam) || fruit/outcome || फल
|-
| दुर्वासनाम् (durvāsanām) || negative tendencies || बुरी वासनाएँ
|-
| एव (eva) || only || ही
|-
| ततः (tataḥ) || then || तब
|-
| ततः (tataḥ) || then || फिर
|-
| अधिकाम् (adhikām) || more/enhanced || अधिक
|-
| ज्ञात्वा (jñātvā) || knowing || जानकर
|-
| विवेकैः (vivekaiḥ) || with discrimination || विवेक से
|-
| परिहृत्य (parihṛtya) || discarding || त्यागकर
|-
| बाह्यम् (bāhyam) || external || बाह्य
|-
| स्व-आत्म-अनुसन्धिम् (svātma-anusandhim) || self-reflection || आत्म-अनुसंधान
|-
| विदधीत (vidadhīta) || accomplish || करें
|-
| नित्यम् (nityam) || perpetually || सदैव
|}

=== कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples ===
{| class="wikitable"
|+ कर्ता-क्रिया-विधान / Subject-Verb-Object (S-V-O) Tuples
! कर्ता (Subject) !! क्रिया (Verb) !! विधान (Object) !! अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation !! हिंदी अनुवाद / Hindi Translation
|-
| बाह्यानुसन्धिः || परिवर्धयेत् || फलम् || External attachment increases the fruit. || बाह्य अनुसंधान फल को बढ़ाता है।
|-
| फलम् || परिवर्धयेत् || दुर्वासनाम् || The outcome increases negative tendencies. || फल बुरी वासनाएँ बढ़ाता है।
|-
| ज्ञात्वा || परिहृत्य || बाह्यम् || Knowing, discard the external. || जानकर, बाह्य को त्यागें।
|-
| स्वयं || विदधीत || आत्म-अनुसंधान || Accomplish self-reflection perpetually. || सदैव आत्म-अनुसंधान करें।
|}

=== Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ) ===
* [[bāhya|bāhya (बाह्य)]]
* [[anusandhi|anusandhi (अनुसंधान)]]
* [[viveka|viveka (विवेक)]]
* [[svātma-anusandhi|svātma-anusandhi (स्वात्म-अनुसंधान)]]

=== Categories (वर्गीकरण) ===
* Self-Reflection
* Discrimination
* Detachment
* Spiritual Practice

=== Commentary (टीका) ===
This sloka underscores the distinction between external attachment and internal focus. When an individual indulges in '''bāhya''' (external) attachments, it fosters negative proclivities or '''durvāsanā'''. It illustrates that worldly desires increase associations, which may lead to more undesirable consequences. Using '''viveka''' (discrimination), the aspirant is encouraged to discard external indulgences and instead engage in '''svātma-anusandhi''' or self-contemplation. The verse advises that perpetual focus on one's '''ātman''' (self) leads to spiritual growth, urging constant self-awareness as a path to transcend the cycle of attachment and suffering.

'''

Sloka 334 - Revision history

imported>Vij: Added sloka content