imported>Vij: Added sloka content

2025-01-31T19:03:40Z

Added sloka content

New page

== Sloka 252 ==

=== Sloka (श्लोक) ===

<pre>
निद्राकल्पितदेशकालविषयज्ञात्रादि सर्वं यथा
मिथ्या तद्वदिहापि जाग्रति जगत्स्वाज्ञानकार्यत्वतः ।
यस्मादेवमिदं शरीरकरणप्राणाहमाद्यप्यसत्
तस्मात्तत्त्वमसि प्रशान्तममलं ब्रह्माद्वयं यत्परम् ॥ २५२ ॥
</pre>

=== पदच्छेद / Padaccheda ===
निद्रा कल्पित देश काल विषय ज्ञाता आदि सर्वं यथा 
मिथ्या तद्वत् इह अपि जाग्रति जगत् स्व-अज्ञान-कार्य-त्वतः 
यस्मात् एवम् इदं शरीर करण प्राण अहम् आदि अपि असत् 
तस्मात् तत्त्वम् असि प्रशान्तम् अमलं ब्रह्म अद्वयं यत् परम्

=== Transliteration (लिप्यांतरण) ===
nidrā-kalpita-deśa-kāla-viṣaya-jñātrādi sarvaṁ yathā 
mithyā tadvad iha api jāgrati jagat svājñāna-kāryatvataḥ. 
yasmād evam idaṁ śarīra-karaṇa-prāṇa-aham-ādya-pyasat 
tasmāt tattvam asi praśāntam amalaṁ brahmādvayaṁ yat param.

=== Translation (अनुवाद) ===
Just as the objects, time, and space known in a dream are false, so also, in wakefulness, the world is false due to being a product of one's ignorance. Therefore, this body, senses, life-force, ego, etc., are also unreal. Hence, you are that serene, pure, non-dual supreme Brahman.

=== Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ) ===
{| class="wikitable"
|-
! Sanskrit (संस्कृत) !! English Meaning (अर्थ) !! Hindi Meaning (हिंदी अर्थ)
|-
| निद्रा (nidrā) || sleep || निद्रा
|-
| कल्पित (kalpita) || imagined || कल्पित
|-
| देश (deśa) || space || स्थान
|-
| काल (kāla) || time || समय
|-
| विषय (viṣaya) || subject/object || विषय
|-
| ज्ञाता (jñātṛ) || knower || जानने वाला
|-
| आदि (ādi) || etc. || आदि
|-
| सर्वं (sarvaṁ) || everything || सब कुछ
|-
| यथा (yathā) || as || जैसे
|-
| मिथ्या (mithyā) || false || मिथ्या
|-
| तद्वत् (tadvat) || so also || उसी प्रकार
|-
| इह (iha) || here (in wakefulness) || यहाँ
|-
| अपि (api) || also || भी
|-
| जाग्रति (jāgrati) || in wakefulness || जाग्रति में
|-
| जगत् (jagat) || world || जगत
|-
| स्व-अज्ञान-कार्य-त्वतः (svājñāna-kāryatvataḥ) || being a product of one's ignorance || अपनी अज्ञानता का कार्य होने के कारण
|-
| यस्मात् (yasmād) || since || क्योंकि
|-
| एवम् (evam) || thus || इस प्रकार
|-
| इदं (idaṁ) || this || यह
|-
| शरीर (śarīra) || body || शरीर
|-
| करण (karaṇa) || senses || इन्द्रियाँ
|-
| प्राण (prāṇa) || life-force || प्राण
|-
| अहम् (aham) || ego || अहंकार
|-
| आदि (ādi) || etc. || आदि
|-
| अपि (api) || also || भी
|-
| असत् (asat) || unreal || असत्य
|-
| तस्मात् (tasmāt) || therefore || इसलिए
|-
| तत्त्वम् (tattvam) || that || वह
|-
| असि (asi) || are you || तुम हो
|-
| प्रशान्तम् (praśāntam) || serene || शांत
|-
| अमलं (amalaṁ) || pure || निर्मल
|-
| ब्रह्म (brahma) || Brahman || ब्रह्म
|-
| अद्वयम् (advayam) || non-dual || अद्वैत
|-
| यत् (yat) || which || जो
|-
| परम् (param) || supreme || परम
|}

=== कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples ===
{| class="wikitable"
|+ कर्ता-क्रिया-विधान / Subject-Verb-Object (S-V-O) Tuples
! कर्ता (Subject) !! क्रिया (Verb) !! विधान (Object) !! अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation !! हिंदी अनुवाद / Hindi Translation
|-
| जगत् || मिथ्या अस्ति || अज्ञान-कार्यत्वतः || The world is false due to being a product of ignorance. || संसार अज्ञान का परिणाम होने के कारण मिथ्या है।
|-
| इदं शरीर करण आदि || असत् || अपि || This body, senses etc. are also unreal. || यह शरीर, इन्द्रियाँ आदि भी असत्य हैं।
|-
| त्वम् || असि || तत्त्वम् || You are that essence. || तुम वह तत्व हो।
|}

=== Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ) ===
* [[mithyā|mithyā (मिथ्या)]]
* [[ajñāna|ajñāna (अज्ञान)]]
* [[brahman|brahman (ब्रह्म)]]
* [[advaya|advaya (अद्वय)]]

=== Categories (वर्गीकरण) ===
* Non-duality
* Illusion and Reality
* Vedantic Philosophy

=== Commentary (टीका) ===
This verse emphasizes the transient and illusory nature of worldly existence, akin to a dream where time, space, and objects seem real but are ultimately imagined. Upon awakening to the knowledge of the Self, one realizes that the body, senses, and ego are not the ultimate reality but mere fabrications of ignorance. Recognizing one’s true self as the serene, pure, non-dual Brahman liberates one from the illusory world. The declaration "तत्त्वमसि" (tat tvam asi) or 'you are that' serves as a profound affirmation of one's ultimate identity with the supreme, negating any duality.

'''

Sloka 252 - Revision history

imported>Vij: Added sloka content