imported>Vij: Added sloka content

2025-01-31T18:34:42Z

Added sloka content

New page

== Sloka 160 ==

=== Sloka (श्लोक) ===

<pre>
देहोऽहमित्येव जडस्य बुद्धिः
देहे च जीवे विदुषस्त्वहंधीः ।
विवेकविज्ञानवतो महात्मनो
ब्रह्माहमित्येव मतिः सदात्मनि ॥ १६० ॥
</pre>

=== पदच्छेद / Padaccheda ===
देहः अहम् इति एव जडस्य बुद्धिः 
देहे च जीवे विदुषः तु अहंधीः 
विवेक-विज्ञान-वतः महात्मनः 
ब्रह्म अहम् इति एव मतिः सत् आत्मनि

=== Transliteration (लिप्यांतरण) ===
deho'hamityeva jaḍasya buddhiḥ 
dehe ca jīve viduṣastvahaṁdhīḥ 
viveka-vijñāna-vato mahātmanaḥ 
brahmāhamityeva matiḥ sadātmani

=== Translation (अनुवाद) ===
The dull-witted identify with the body, the wise link the self to body and soul, while the enlightened realize ‘I am Brahman’ in their true Self.

=== Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ) ===
{| class="wikitable"
|-
! Sanskrit (संस्कृत) !! English Meaning (अर्थ) !! Hindi Meaning (हिंदी अर्थ)
|-
| देहः (dehaḥ) || body || शरीर
|-
| अहम् (aham) || I || मैं
|-
| इति (iti) || thus || इस प्रकार
|-
| एव (eva) || only || केवल
|-
| जडस्य (jaḍasya) || of the dull-witted || जड़ व्यक्ति का
|-
| बुद्धिः (buddhiḥ) || understanding || बुद्धि
|-
| देहे (dehe) || in the body || शरीर में
|-
| च (ca) || and || तथा
|-
| जीवे (jīve) || in the soul || आत्मा में
|-
| विदुषः (viduṣaḥ) || of the wise || विद्वान का
|-
| तु (tu) || but || परंतु
|-
| अहंधीः (ahaṁdhīḥ) || sense of ego || अहंकारबोध
|-
| विवेक-विज्ञान-वतः (viveka-vijñāna-vataḥ) || of the one with discernment and knowledge || विवेक एवं ज्ञान वाले का
|-
| महात्मनः (mahātmanaḥ) || of the great soul || महात्मा का
|-
| ब्रह्म (brahma) || Brahman || ब्रह्म
|-
| अहम् (aham) || I || मैं
|-
| इति (iti) || thus || इस प्रकार
|-
| एव (eva) || only || केवल
|-
| मतिः (matiḥ) || understanding || मत
|-
| सत् (sat) || true || सत्य
|-
| आत्मनि (ātmani) || in the self || आत्मा में
|}

=== कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples ===
{| class="wikitable"
|+ कर्ता-क्रिया-विधान / Subject-Verb-Object (S-V-O) Tuples
! कर्ता (Subject) !! क्रिया (Verb) !! विधान (Object) !! अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation !! हिंदी अनुवाद / Hindi Translation
|-
| जडस्य बुद्धिः (jaḍasya buddhiḥ) || इति (iti) || देहः अहम् (dehaḥ aham) || The dull-witted think 'I am the body.' || जड़ व्यक्ति की बुद्धि 'मैं शरीर हूँ' मानती है।
|-
| विदुषः अहंधीः (viduṣaḥ ahaṁdhīḥ) || इति (iti) || देहे च जीवे (dehe ca jīve) || The wise think 'I am in body and soul.' || विद्वान की अहंकारबोध 'मैं शरीर और आत्मा में' मानती है।
|-
| महात्मनः मतिः (mahātmanaḥ matiḥ) || इति (iti) || ब्रह्म अहम् (brahma aham) || The enlightened know 'I am Brahman.' || महात्मा की मत 'मैं ब्रह्म हूँ' मानती है।
|}

=== Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ) ===
* [[jaḍa|jaḍa (जड)]]
* [[Vidya|Vidya (विद्या)]]
* [[viveka|viveka (विवेक)]]
* [[Ātman|Ātman (आत्मा)]]
* [[ahamkāra|ahamkāra (अहंकार)]]

=== Categories (वर्गीकरण) ===
* Wisdom
* Self-Realization
* Discernment

=== Commentary (टीका) ===
This verse elucidates the varying levels of self-identification based on one's spiritual understanding. '''Jaḍa''', or the dull-witted, see themselves only as the physical body, while the '''vidvāna''', or wise, perceive a connection of self with both body and soul. The '''mahātmā''', a soul of great realization, perceives only the '''Brahman''' (the ultimate reality) as their true identity. This illustrates a gradation of understanding from materialism to spiritual enlightenment. The verse underscores the importance of '''viveka''' (discernment) and '''vijñāna''' (knowledge) in achieving self-realization and transcending limiting self-concepts.

'''

Sloka 160 - Revision history

imported>Vij: Added sloka content