imported>Vij: Added sloka content

2025-01-31T18:33:07Z

Added sloka content

New page

== Sloka 154 ==

=== Sloka (श्लोक) ===

<pre>
देहोऽयमन्नभवनोऽन्नमायास्तु कोशः
चान्नेन जीवति विनश्यति तद्विहीनः ।
त्वक्चर्ममांसरुधिरास्थिपुरीषराशिः
नायं स्वयं भवितुमर्हति नित्यशुद्धः ॥ १५४ ॥
</pre>

=== पदच्छेद / Padaccheda ===
देहः अयम् अन्न-भवनः अन्नमायाः तु कोशः |
च अन्नेन जीवति विनश्यति तत् विहीनः |
त्वक्-चर्म-मांस-रुधिर-अस्थि-पुरिष-राशिः |
न अयम् स्वयं भवितुम् अर्हति नित्यशुद्धः ||

=== Transliteration (लिप्यांतरण) ===
deho'ayam anna-bhavano'annamāyāstu kośaḥ
cānnena jīvati vinaśyati tadvihīnaḥ |
tvak-carama-māṁsa-rudhira-asthi-purīṣa-rāśiḥ |
nāyaṁ svayaṁ bhavitum arhati nityaśuddhaḥ || 154 ||

=== Translation (अनुवाद) ===
This body is a house of food, a sheath of food. It lives by food and deteriorates when deprived of it. As a collection of skin, flesh, blood, bones, and waste, it is not suitable by itself to be considered ever pure.

=== Word-by-Word Meaning (अन्वय के साथ शब्दार्थ) ===
{| class="wikitable"
|-
! Sanskrit (संस्कृत) !! English Meaning (अर्थ) !! Hindi Meaning (हिंदी अर्थ)
|-
| देहः (dehaḥ) || body || शरीर
|-
| अयम् (ayam) || this || यह
|-
| अन्न-भवनः (anna-bhavano) || house of food || अन्न का घर
|-
| अन्नमायाः (annamāyāḥ) || of food || अन्नमय
|-
| तु (tu) || but || लेकिन
|-
| कोशः (kośaḥ) || sheath || आवरण
|-
| च (ca) || and || और
|-
| अन्नेन (annena) || by food || भोजन द्वारा
|-
| जीवति (jīvati) || lives || जीवित रहता है
|-
| विनश्यति (vinaśyati) || perishes || नष्ट हो जाता है
|-
| तत् (tat) || that || वह
|-
| विहीनः (vihīnaḥ) || deprived || बिना
|-
| त्वक् (tvak) || skin || त्वचा
|-
| चर्म (carma) || flesh || मांस
|-
| मांस (māṁsa) || flesh || मांस
|-
| रुधिर (rudhira) || blood || रक्त
|-
| अस्थि (asthi) || bone || हड्डी
|-
| पुरीष (purīṣa) || waste || मल
|-
| राशिः (rāśiḥ) || collection || संग्रह
|-
| न (na) || not || नहीं
|-
| अयम् (ayam) || this || यह
|-
| स्वयं (svayam) || by itself || स्वयं
|-
| भवितुम् (bhavitum) || to be || होने के योग्य
|-
| अर्हति (arhati) || suitable || योग्य
|-
| नित्यशुद्धः (nityaśuddhaḥ) || ever pure || सदा शुद्ध
|}

=== कर्ता-क्रिया-विधान / S-V-O Tuples ===
{| class="wikitable"
|+ कर्ता-क्रिया-विधान / Subject-Verb-Object (S-V-O) Tuples
! कर्ता (Subject) !! क्रिया (Verb) !! विधान (Object) !! अंग्रेज़ी अनुवाद / English Translation !! हिंदी अनुवाद / Hindi Translation
|-
| देहः || जीवति || अन्नेन || The body lives by food. || शरीर भोजन से जीवित रहता है।
|-
| देहः || विनश्यति || अन्नेविहीनः || The body perishes without food. || शरीर बिना भोजन के नष्ट हो जाता है।
|-
| अयम् || न अर्हति || नित्यशुद्धः भवितुम् || This is not suitable to be ever pure. || यह सदा शुद्ध होने के योग्य नहीं है।
|}

=== Important Concepts (महत्वपूर्ण अवधारणाएँ) ===
* [[anna-bhavano|anna-bhavano (अन्न-भवन)]]
* [[annamāya|annamāya (अन्नमय)]]
* [[nityaśuddha|nityaśuddha (नित्यशुद्ध)]]

=== Categories (वर्गीकरण) ===
* Impermanence
* Body and Mind
* Purity

=== Commentary (टीका) ===
This sloka reflects on the transient nature of the physical body and its dependence on food for sustenance. It highlights that the body, being a composite of skin, flesh, blood, bones, and waste, cannot inherently be considered eternally pure or self-sustaining. The verse encourages detachment from identifying with the body alone as the ultimate self, emphasizing instead the eternal purity of the *'ātman'* beyond the physical form. The reference to different elements signifies the holistic composition of the body and serves as a reminder of its impermanence and reliance on material sustenance.

'''

Sloka 154 - Revision history

imported>Vij: Added sloka content