imported>Vij: Added {content_identifier} content

2025-12-03T12:09:39Z

Added {content_identifier} content

New page

Sanskrit Commentary By Sri Anandgiri
।।3.4।।किमिति भगवता बुद्धेर्ज्यायस्त्वं ज्यायसी चेदित्यत्रोक्तमुपेक्षितमिति तत्राह
यदर्जुनेनेति।
किंच ज्ञाननिष्ठायां संन्यासिनामेवाधिकारो भगवतोऽभिप्रेतोऽन्यथा तदीयविभागवचनविरोधादिति विभागवचनसामर्थ्यसिद्धमर्थमाह
तस्याश्चेति।
तर्हि विभागवचनानुरोधादर्जुनस्यापि संन्यासपूर्विकायां ज्ञाननिष्ठायामेवाधिकारो भविष्यति नेत्याह
मां चेति।
बुद्धेर्ज्यायस्त्वमुपेत्यापीति चकारार्थः। अर्जुनमालक्ष्यभगवानाहेति संबन्धः। अन्तरेणापि कर्माणि श्रवणादिभिर्ज्ञानावाप्तिर्भविष्यतीति परबुद्धिमनुरुध्य विशिनष्टि
कर्मेति।
विभागवचनवशादसमुच्चयश्चेदुभयोरपि ज्ञानकर्मणोः स्वातन्त्र्येण पुरुषार्थहेतुत्वमन्यथा कर्मवज्ज्ञानमपि न स्वातन्त्र्येण पुरुषार्थं साधयेदित्याशङ्क्य संबन्धान्तरमाह
अथवेति।
तर्हि ज्ञाननिष्ठापि कर्मनिष्ठावन्निष्ठात्वाविशेषान्न स्वातन्त्र्येण पुरुषार्थहेतुरिति समुच्चयसिद्धिरित्याशङ्क्याह
ज्ञाननिष्ठा त्विति।
नहि रज्जुतत्त्वज्ञानमुत्पन्नं फलसिद्धौ सहकारिसापेक्षमालक्ष्यते। तथेदमपि चोत्पन्नं मोक्षाय नान्यदपेक्षते तदाह
अन्येति।
यस्य चैतत्कर्म इति श्रुताविव कर्मशब्दस्य क्रियमाणवस्तुविषयत्वमाशङ्क्य व्याचष्टे
क्रियाणामिति।
ताश्च नित्यनैमित्तिकत्वेन विभजते
यज्ञादीनामिति।
अस्मिन्नेव जन्मन्यनुष्ठितानां कर्मणां बुद्धिशुद्धिद्वारा ज्ञानकारणत्वे ब्रह्मचारिणां कुतो ज्ञानोत्पत्तिर्जन्मान्तरकृतानां कर्मणां वा तथात्वे गृहस्थादीनामैहिकानि कर्माणि न ज्ञानहेतवः स्युरित्याशङ्क्यानियमं दर्शयति
इहेति।
नेमानि सत्त्वशुद्धिकारणान्युपात्तदुरितप्रतिबन्धादित्याशङ्क्याह
उपात्तेति।
तर्हि तावतैव कृतार्थानां कुतो ज्ञाननिष्ठाहेतुत्वं तत्राह
तत्कारणत्वेनेति।
कर्मणां चित्तशुद्धिद्वारा ज्ञानहेतुत्वे मानमाह
ज्ञानमिति।
अनारम्भशब्दस्योपक्रमविपरीतविषयत्वं व्यावर्तयति
अननुष्ठानादिति।
निष्कर्मणः संन्यासिनः कर्मज्ञानं नैष्कर्म्यमिति व्याचष्टे
निष्कर्मेति।
कर्माभावावस्थां व्यवच्छिनत्ति
ज्ञानयोगेनेति।
तस्याः साधनपक्षपातित्वं व्यावर्तयति
निष्क्रियेति।
कर्मानुष्ठानोपायलब्धा ज्ञाननिष्ठा स्वतन्त्रा पुमर्थहेतुरिति प्रकृतार्थसमर्थनार्थं व्यतिरेकवचनस्यान्वये पर्यवसानं मत्वा व्याचष्टे
कर्मणामिति।
तद्विपर्ययमेव व्याचष्टे
तेषामिति।
उक्तेऽर्थे हेतुं पृच्छति
कस्मादिति।
जिज्ञासितं हेतुमाह
उच्यत इति।
उपायत्वेऽपि तदभावे कुतो नैष्कर्म्यासिद्धिरित्याशङ्क्याह
नहीति।
ज्ञानयोगं प्रति कर्मयोगस्योपायत्वे श्रुतिस्मृती प्रमाणयति
कर्मयोगेति।
श्रौतमुपायोपेयत्वप्रतिपादनं प्रकटयति
श्रुताविति।
यत्तु गीताशास्त्रे कर्मयोगस्य ज्ञानयोगं प्रत्युपायत्वोपपादनं तदिदानीमुदाहरति
इहापि चेति।
न कर्मणामित्यादिना पूर्वार्धं व्याख्यायोत्तरार्धं व्याख्यातुमाशङ्कयति
नन्विति।
आदिशब्देनशान्तो दान्त उपरतस्तितिक्षुःसंन्यासयोगाद्यतयः शुद्धसत्त्वाः इत्यादि गृह्यते। तत्रैव लोकप्रसिद्धिमनुकूलयति
लोके चेति।
प्रसिद्धतरंयतो यतो निवर्तते ततस्ततो विमुच्यते। निवर्तनाद्धि सर्वतो न वेत्ति दुःखमण्वपि इत्यादिदर्शनादिति शेषः। लौकिकवैदिकप्रसिद्धिभ्यां सिद्धमर्थमाह
अतश्चेति।
तत्रोत्तरत्वेनोत्तरार्धमवतार्य व्याकरोति
अत
आहेत्यादिना।
एवकारार्थमाह
केवलादिति।
तदेव स्पष्टयति
कर्मेति।
उक्तमेव नञ्मनुकृष्य क्रियापदेन संगतिं दर्शयति
न प्राप्नोतीति।

Sbg 3.4 scanand - Revision history

imported>Vij: Added {content_identifier} content