https://iks.bhu.edu.in/index.php?action=history&feed=atom&title=Sbg_2.20_scanand 2026-04-11T17:48:28Z Revision history for this page on the wiki MediaWiki 1.44.3 https://iks.bhu.edu.in/index.php?title=Sbg_2.20_scanand&diff=4182&oldid=prev 2025-12-03T11:54:49Z

<p>Added {content_identifier} content</p> <p><b>New page</b></p><div>Sanskrit Commentary By Sri Anandgiri<br /> ।।2.20।।तदेव साधयितुं न जायते म्रियते वा विपश्चिदित्यादिमन्त्रान्तरमवतारयति<br /> कथमिति।<br /> सर्वविक्रियाराहित्यप्रदर्शनेन हेतुं विशदयन्मन्त्रमेव पठति<br /> न जायत इति।<br /> जन्ममरणविक्रियाद्वयप्रतिषेधं साधयति<br /> नायमिति।<br /> अयमात्मा भूत्वा नाभविता न वा भूत्वा भूयो भवितेति योजना। न केवलं विक्रियाद्वयमेवात्र निषिध्यते किंतु सर्वमेव विक्रियाजातमित्याह<br /> अज इति।<br /> वाच्यमर्थमुक्त्वा विवक्षितमर्थमाह<br /> जनिलक्षणेति।<br /> विकल्पार्थत्वं व्यावर्तयति<br /> वेति।<br /> निष्पन्नमर्थं निर्दिशति<br /> नेत्यादिना।<br /> संबन्धमेवाभिनयति<br /> न<br /> कदाचिदिति।<br /> अन्त्यविक्रियाभावे हेतुत्वेन नायमित्यादि व्याचष्टे<br /> यस्मादिति।<br /> उक्तमेव व्यनक्ति<br /> यो हीति।<br /> आत्मनि तु भूत्वा पुनर्भवनाभावान्नास्ति मृत्युरित्यर्थः। आत्मनो जन्माभावेऽपि हेतुरिहैव विवक्षित इत्याह<br /> वाशब्दादिति।<br /> अभूत्वेति च्छेदः। देहवदिति व्यतिरेकोदाहरणम्। उक्तमेवार्थं साधयति<br /> यो हीति।<br /> जन्माभावे तत्पूर्विकास्तित्वविक्रियापि नात्मनोऽस्तीत्याह<br /> यस्मादिति।<br /> प्राणवियोगादात्मनो मृतेरभावे सावशेषनाशाभाववन्निरवशेषनाशाभावोऽपि सिध्यतीत्याह<br /> यस्मादिति।<br /> ननु<br /> <br /> <br /> जन्मनाशयोर्निषेधे तदन्तर्गतानां विक्रियान्तराणामपि निषेधसिद्धेस्तन्निषेधार्थं न पृथक्प्रयतितव्यमिति तत्राह<br /> यद्यपीति।<br /> स्वशब्दैः मध्यवर्तिविक्रियानिषेधवाचकैरिति यावत्। आर्थिकेऽपि निषेधे निषेधस्य सिद्धतया शाब्दो निषेधो न पृथगर्थवानित्याशङ्क्याह<br /> अनुक्तानामिति।<br /> नित्यशब्देन शाश्वतशब्दस्य पौनरुक्त्यं परिहरन्व्याकरोति<br /> शाश्वत इत्यादिना।<br /> अपक्षयो हि स्वरूपेण वा स्याद्गुणापचयतो वेति विकल्प्य क्रमेण दूषयति<br /> नेत्यादिना।<br /> पुराणपदस्यागतार्थत्वं कथयति<br /> अपक्षयेति।<br /> तदेव स्फुटयति<br /> यो हीति।<br /> न म्रियते वेत्यनेन चतुर्थपादस्य पौनरुक्त्यमाशङ्क्य व्याचष्टे<br /> तथेत्यादिना।<br /> ननु हिंसार्थो हन्तिः श्रूयते तत्कथं विपरिणामो निषिध्यते तत्राह<br /> हन्तिरिति।<br /> हिंसार्थत्वसंभवे किमित्यर्थान्तरं हन्तेरिष्यते तत्राह<br /> अपुनरुक्तताया<br /> इति।<br /> हिंसार्थत्वे मृतिनिषेधेन पौनरुक्त्यं स्यात्तन्निषेधार्थं विपरिणामार्थत्वमेष्टव्यमित्यर्थः।<br /> <br /> <br /> पूर्वावस्थात्यागेनावस्थान्तरापत्तिर्विपरिणामस्तदर्थश्चेदत्र हन्तिरिष्यते तदा निष्पन्नमर्थमाह<br /> नेति।<br /> न जायत इत्यादिमन्त्रार्थमुपसंहरति<br /> अस्मिन्निति।<br /> षण्णां विकाराणामात्मनि प्रतिषेधे फलितमाह<br /> सर्वेति।<br /> आत्मनः<br /> <br /> <br /> सर्वविक्रियाराहित्येऽपि किमायातमित्याशङ्क्याह<br /> यस्मादिति।</div>

imported>Vij