https://iks.bhu.edu.in/index.php?action=history&feed=atom&title=Sbg_18.55_scanand 2026-05-19T03:30:22Z Revision history for this page on the wiki MediaWiki 1.44.3 https://iks.bhu.edu.in/index.php?title=Sbg_18.55_scanand&diff=21291&oldid=prev 2025-12-04T10:16:05Z

<p>Added {content_identifier} content</p> <p><b>New page</b></p><div>Sanskrit Commentary By Sri Anandgiri<br /> ।।18.55।।ननु समाधिसाध्येन परमभक्त्यात्मकेन ज्ञानेन किमपूर्वमवाप्यते तत्राह --<br /> तत इति।<br /> भक्त्या समाधिजन्यया मां ब्रह्माभिमुख्येन प्रत्यक्तया जानाति व्याप्नोतीत्यर्थः। तदेव ज्ञानं भक्तिपराधीनं विवृणोति --<br /> यावानिति।<br /> आकाशकल्पत्वमनवच्छिन्नत्वमसङ्गत्वं च। चैतन्यस्य विषयसापेक्षत्वं प्रतिक्षिपति --<br /> अद्वैतमिति।<br /> ये तु द्रव्यबोधात्मत्वमात्मनो मन्यन्ते तान्प्रत्युक्तं --<br /> चैतन्यमात्रेति।<br /> आत्मनि तन्मात्रेऽपि धर्मान्तरमुपेत्य धर्मधर्मित्वं प्रत्याह --<br /> एकरसमिति।<br /> सर्वविक्रियाराहित्योक्त्या कौटस्थ्यमात्मनो व्यवस्थापयति --<br /> अजमिति।<br /> उक्तविक्रियाभावे तद्धेत्वज्ञानासंबन्धं हेतुमाह --<br /> अभयमिति।<br /> तत्त्वज्ञानमनूद्य तत्फलं विदेहकैवल्यं लम्भयति --<br /> तत इति।<br /> तत्त्वज्ञानस्य तस्मादनन्तरप्रवेशक्रियायाश्च भिन्नत्वं प्राप्तं प्रत्याह --<br /> नात्रेति।<br /> भिन्नत्वाभावे का गतिर्भेदोक्तेरित्याशङ्क्यौपचारिकत्वमाह --<br /> किं तर्हीति।<br /> प्रवेश इति शेषः। ब्रह्मप्राप्तिरेव फलान्तरमित्याशङ्क्य ब्रह्मात्मनोर्भेदाभावान्न ज्ञानातिरिक्ता तत्प्राप्तिरित्याह --<br /> क्षेत्रज्ञं चेति।<br /> ज्ञाननिष्ठया परया भक्त्या मामभिजानातीत्युक्तमाक्षिपति --<br /> नन्विति।<br /> विरुद्धत्वं स्फोरयितुं पृच्छति --<br /> कथमिति।<br /> विरोधस्फुटीकरणं प्रतिजानीते --<br /> उच्यत इति।<br /> तत्र ज्ञानस्योत्पत्तेरेव विषयाभिव्यक्तिरित्याह --<br /> यदेति।<br /> एवकारनिरस्यं दर्शयति --<br /> न ज्ञानेति।<br /> इत्यावयोः सिद्धमिति शेषः। ज्ञानस्योत्पत्तेरेव विषयाभिव्यक्तत्वेऽपि कथं प्रकृते विरोधधीत्याशङ्क्याह --<br /> ततश्चेति।<br /> विरुद्धमिति शेषः। शङ्कितं विरोधं निरस्यति --<br /> नैष दोष इति।<br /> उक्तमेव हेतुं प्रपञ्चयति --<br /> शास्त्रेति।<br /> यो हि शास्त्रानुसार्याचार्योपदेशस्तेन ज्ञानोत्पत्तिःआचार्यवान्पुरुषो वेद इति श्रुतेः। तस्याश्च परिपाकः संशयादिप्रतिबन्धध्वंसस्तत्र हेतुभूतमुपदेशस्यैव सहकारिकारणं यद्बुद्धिशुद्ध्यादि तदपेक्ष्य तस्मादेवोपदेशाज्जनितं यदैक्यज्ञानं तस्य कारकभेदबुद्धिनिबन्धनानि यानि सर्वाणि कर्माणि तेषां संन्यासेन सहितस्य फलरूपेण स्वात्मन्येव सर्वप्रकल्पनारहिते यदवस्थानं सा ज्ञानस्य परा निष्ठेति व्यवह्रियते प्रामाणिकैरित्यर्थः। यदि यथोक्ता परा ज्ञाननिष्ठा कथं तर्हि सा चतुर्थी भक्तिरित्युक्तेति तत्राह --<br /> सेयमिति।<br /> यथोक्तया भक्त्या भगवत्तत्त्वज्ञानं सिध्यतीत्याह --<br /> तयेति।<br /> तत्त्वज्ञानस्य फलमाह --<br /> यदनन्तरमिति।<br /> ज्ञाननिष्ठारूपाया भगवद्भक्तेस्तत्त्वज्ञानानतिरेकात्तत्फलस्य चाज्ञाननिवृत्तेस्तन्मात्रत्वाद्भेदोक्तेश्चौपचारिकत्वात्प्रकृतं वाक्यमविरुद्धमित्युपसंहरति --<br /> अत इति।<br /> औपदेशिकैक्यज्ञानस्य सर्वकर्मसंन्याससहितस्य स्वरूपावस्थानात्मकस्य परमपुरुषार्थौपयिकत्वमित्यस्मिन्नर्थे मानमाह --<br /> अत्र चेति।<br /> तदेव शास्त्रमुदाहरति --<br /> विदित्वेत्यादिना।<br /> दर्शितानि वाक्यानि सर्वकर्माणि मनसेत्यादीनि। नन्वेषां वाक्यानामविवक्षितार्थत्वान्नास्ति स्वार्थे प्रामाण्यमित्याशङ्क्याध्ययनविध्युपात्तत्वाद्वेदवाक्यानां तदनुरोधित्वाच्चेतरेषां नैवमित्याह --<br /> नचेति।<br /> तथापि सोऽरोदीदित्यादिवन्न स्वार्थे मानतेत्याशङ्क्याह --<br /> नचार्थवादत्वमिति।<br /> इतश्च मुमुक्षोरपेक्षितमोक्षौपयिकज्ञाननिष्ठस्य संन्यासेऽधिकारो न कर्मनिष्ठायामित्याह --<br /> प्रत्यगिति।<br /> ज्ञाननिष्ठस्य कर्मनिष्ठाविरुद्धेत्यत्र दृष्टान्तमाह --<br /> नहीति।<br /> ज्ञाननिष्ठास्वरूपानुवादपूर्वकं कर्मनिष्ठया तस्याः सहभावित्वं विरुद्धमिति दार्ष्टान्तिकमाह --<br /> प्रत्यगात्मेति।<br /> कथं ज्ञानकर्मणोर्विरोधधीरित्याशङ्क्य कर्मणां ज्ञाननिवर्त्यत्वस्य श्रुतिस्मृतिसिद्धत्वादित्याह --<br /> पर्वतेति।<br /> अन्तरवानुभयोरेकधर्मिनिष्ठत्वेन साङ्कर्याभावसंपादकभेदवानित्यर्थः। ज्ञानकर्मणोरसमुच्चये फलितमुपसंहरति --<br /> तस्मादिति।</div>

imported>Vij