https://iks.bhu.edu.in/index.php?action=history&feed=atom&title=Sbg_18.41_scanand 2026-04-07T01:25:28Z Revision history for this page on the wiki MediaWiki 1.44.3 https://iks.bhu.edu.in/index.php?title=Sbg_18.41_scanand&diff=20899&oldid=prev 2025-12-04T10:12:52Z

<p>Added {content_identifier} content</p> <p><b>New page</b></p><div>Sanskrit Commentary By Sri Anandgiri<br /> ।।18.41।।प्रकरणार्थमुपसंहृतमनुवदति --<br /> सर्व इति।<br /> तस्यानेकात्मकत्वेन हेयत्वं सूचयति --<br /> क्रियेति।<br /> निर्गुणादात्मनो वैलक्षण्याच्च तस्य हेयतेत्याह --<br /> सत्त्वेति।<br /> अनर्थत्वाच्च तस्य त्याज्यत्वमनर्थत्वं चाविद्याकल्पितत्वेनावस्तुनो वस्तुवद्भानादित्याह --<br /> अविद्येति।<br /> न केवलमष्टादशे संसारो दर्शितः? किंतु पञ्चदशेपीत्याह --<br /> वृक्षेति।<br /> चकारादुक्तः संसार इत्यनुकृष्यते। संसारध्वस्तिसाधनं सम्यग्ज्ञानं च तत्रैवोक्तमित्याह --<br /> असङ्गेति।<br /> वृत्तमनूद्यानन्तरसंदर्भतात्पर्यमाह --<br /> तत्र चेति।<br /> उक्तो निवर्तयिषितः संसारः सतिसप्तम्या परामृश्यते? सर्वो हि संसारो गुणत्रयात्मकः। नच गुणानां प्रकृत्यात्मकानां संसारकारणीभूतानां निवृत्तिर्युक्ता प्रकृतेर्नित्यत्वादित्याशङ्कायां स्वधर्मानुष्ठानात्तत्त्वज्ञानोत्पत्त्या गुणानामज्ञानात्मकानां निवृत्तिर्यथा भवति तथा स्वधर्मजातं वक्तव्यमित्युत्तरग्रन्थप्रवृत्तिरित्यर्थः। तत्तद्वर्णप्रयुक्तधर्मजातानुपदेशे चोपसंहारप्रकरणप्रकोपः स्यादित्याह --<br /> सर्वश्चेति।<br /> उपसंहृते गीताशास्त्रार्थे यद्यपि सर्वो वेदार्थः स्मृत्यर्थश्च सर्व उपसंहृतस्तथापि मुमुक्षुभिरनुष्ठेयमस्ति वक्तव्यमवशिष्टमित्याशङ्क्याह --<br /> एतावानिति।<br /> अनुष्ठेयपरिमाणनिर्धारणवदुक्तशङ्कानिवर्तनं शास्त्रार्थोपसंहारश्चेत्येतदुभयं चकारार्थः। संप्रति<br /> <br /> <br /> वर्णचतुष्टयस्यानुष्ठेयं धर्मजातं संकीर्णमिति सूत्रमुपन्यस्यति --<br /> ब्राह्मणेति।<br /> उपनयनसंस्कारवत्त्वे सति वेदाधिकारित्वं समानमिति त्रयाणां समासकरणम्। इतरेषामसमासे हेतुमाह --<br /> शूद्राणामिति।<br /> एकजातित्वमुपनयनवर्जितत्वं कर्मणामसंकीर्णत्वेन व्यवस्थापकं प्रश्नपूर्वकं प्रकटयति --<br /> केनेत्यादिना।<br /> स्वभावप्रभवैर्गुणैरित्यस्यार्थान्तरमाह --<br /> अथवेति।<br /> उक्तव्यवस्थायां कार्यदर्शनं प्रमाणयति --<br /> प्रशान्तीति।<br /> स्वभावशब्दस्यार्थान्तरमाह --<br /> अथवेति।<br /> किमिति गुणाभिव्यक्तेरुक्तवासनाधीनत्वं तत्राह --<br /> गुणेति।<br /> ननु नास्ति गुणप्रादुर्भावस्य निष्कारणत्वं प्रकृतिजैर्गुणैरिति प्रकृतेर्गुणकारणत्वाभिधानादत आह --<br /> स्वभाव इति।<br /> वासनाकारणमिति गुणव्यक्तेर्निमित्तकारणत्वं विवक्षितं प्रकृतिस्तूपादानमिति भावः। उक्तमुपसंहरति --<br /> एवमिति।<br /> स्वभावप्रभवैः सत्त्वादिगुणैर्ब्राह्मणादीनां कर्माणि प्रविभक्तानीत्युक्तमाक्षिपति --<br /> नन्विति।<br /> शास्त्रस्य धर्मविभागहेतोः सत्त्वादिविशेषापेक्षयैव विभागज्ञापकत्वादुभयत्र विभागहेतुत्वोक्तिरविरुद्धेति परिहरति --<br /> नैष दोष इति।</div>

imported>Vij