imported>Vij: Added {content_identifier} content

2025-12-04T08:25:19Z

Added {content_identifier} content

New page

Sanskrit Commentary By Sri Anandgiri
।।13.22।।प्रकृतस्यैव मोक्षहेतोर्ज्ञानस्य साक्षान्निर्देशायोत्तरश्लोकमुत्थापयति --
तस्येति।
कार्यकारणानां व्यापारवतां समीपे स्थितः संनिधिमात्रेण तेषां साक्षीत्येवमर्थत्वेनोपद्रष्टेति पदं व्याचष्टे --
समीपस्थ इति।
लौकिकस्येव द्रष्टुरस्यापि स्वव्यापारविशिष्टतया निष्क्रियत्वविरोधमाशङ्क्याह --
स्वयमिति।
स्वव्यापारादृते संनिधिरेव द्रष्टृत्वं। दृष्टान्तेन स्पष्टयति --
यथेति।
उपद्रष्टेत्यस्यार्थान्तरमाह --
अथवेति।
बहूनां द्रष्टृत्वेऽपि कस्योपद्रष्टृत्वं तत्राह --
तेषामिति।
उपोपसर्गस्य सामीप्यार्थत्वेन प्रत्यगर्थत्वात्तत्रैव सामीप्यावसानात्प्रत्यगात्मा च द्रष्टा चेत्युपद्रष्टा सर्वसाक्षी प्रत्यगात्मेत्यर्थः। उक्तमेव व्यनक्ति --
यत इति।
यथा यजमानस्य ऋत्विजां च यज्ञकर्मणि गुणं दोषं वा सर्वयज्ञाभिज्ञः सन्नुपद्रष्टा विषयीकरोति तथायमात्मा चिन्मात्रस्वभावः सर्वं गोचरयतीत्युपद्रष्टेति पक्षान्तरमाह --
यज्ञेति।
अनुमन्ता चेत्येतद्व्याकरोति --
अनुमन्तेति।
ये स्वयं कुर्वन्तो व्यापारयन्तो भवन्ति तेषु कुर्वत्सु सत्सु यास्तेषां क्रियास्तासु पार्श्वस्थस्य परितोषोऽनुमननं तच्चानुमोदनं तस्य संनिधिमात्रेण कर्ता यः सोऽनुमन्तेत्यर्थः। व्याख्यान्तरमाह --
अथवेति।
तदेव स्फुटयति --
कार्येति।
अर्थान्तरमाह --
अथवेत्यादिना।
भर्तेति पदमादाय किं भरणं नामेति पृच्छति --
भर्तेति।
तद्रूपं निरूपयन्नात्मनो भर्तृत्वं साधयति --
देहेति।
भोक्तेत्युक्ते क्रियावत्त्वे प्राप्ते भोगश्चिदवसानतेति न्यायेन विभजते --
अग्नीति।
विशेषणान्तरमादाय व्याचष्टे --
महेश्वर इति।
परमात्मत्वमुपपादयति --
देहादीनामिति।
अविद्यया कल्पितानामिति संबन्धः। परमत्वं प्रकृष्टत्वम्। स पूर्वोक्तविशेषणवानिति यावत्। परमात्मशब्दस्य प्रकृतात्मविषयत्वे श्रुतिमनुकूलयति --
अन्त इति।
तस्य ताटस्थ्यं प्रश्नद्वारा प्रत्याचष्टे --
क्वेति।
कस्मात्परत्वं तदाह --
अव्यक्तादिति।
तत्रैव वाक्यशेषानुकूल्यमाह --
उत्तम इति।
सोऽस्मिन्देहे परः पुरुष इति संबन्धः। शोधितार्थयोरैक्यज्ञानं प्रागुक्तं फलोक्त्या स्तौति --
क्षेत्रज्ञं चेति।

Sbg 13.22 scanand - Revision history

imported>Vij: Added {content_identifier} content