https://iks.bhu.edu.in/index.php?action=history&feed=atom&title=Sbg_13.1_scanand 2026-04-25T04:16:42Z Revision history for this page on the wiki MediaWiki 1.44.3 https://iks.bhu.edu.in/index.php?title=Sbg_13.1_scanand&diff=16026&oldid=prev 2025-12-04T08:19:00Z

<p>Added {content_identifier} content</p> <p><b>New page</b></p><div>Sanskrit Commentary By Sri Anandgiri<br /> ।।13.1।।प्रथममध्यमयोः षट्कयोस्त्वंतत्पदार्थावुक्तौ? अन्तिमस्तु षट्को वाक्यार्थनिष्ठः सम्यग्धीप्रधानोऽधुनारभ्यते। तत्र क्षेत्राध्यायमन्तिमषट्काद्यमवतितारयिषुव्यवहितं वृत्तं कीर्तयति --<br /> सप्तम इति।<br /> प्रकृतिद्वयस्य स्वातन्त्र्यं वारयति --<br /> ईश्वरस्येति।<br /> भूमिरित्यादिनोक्ता सत्त्वादिरूपा प्रकृतिरपरेत्यत्र हेतुमाह --<br /> संसारेति।<br /> इतस्त्वन्यामित्यादिनोक्तां प्रकृतिमनुक्रामति --<br /> परा चेति।<br /> परत्वे हेतुं सूचयति --<br /> ईश्वरात्मिकेति।<br /> किमर्थमीश्वरस्य प्रकृतिद्वयमित्याशङ्क्य कारणत्वार्थमित्याह --<br /> याभ्यामिति।<br /> वृत्तमनूद्य वर्तिष्यमाणाध्यायारम्भप्रकारमाह --<br /> तत्रेति।<br /> व्यवहितेन संबन्धमुक्त्वाऽव्यवहितेन तं विवक्षुरव्यवहितमनुवदति --<br /> अतीतेति।<br /> निष्ठोक्तेति संबन्धः। निष्ठामेव व्याचष्टे --<br /> यथेति।<br /> वर्तन्ते धर्मजातमनुतिष्ठन्ति तथा पूर्वोक्तेन प्रकारेण सर्वमुक्तमिति योजना। अव्यवहितमेवानूद्य तेनोत्तरस्य संबन्धं संगिरते --<br /> केनेति।<br /> तत्त्वज्ञानोक्तेरुक्तार्थेन समुच्चयार्थश्चकारः। जीवानां सुखदुःखादिभेदभाजां प्रतिक्षेत्रं भिन्नानां नाक्षरेणैक्यमित्याशङ्क्य संसारस्यात्मधर्मत्वं निराकृत्य संघातनिष्ठत्वं वक्तुं संघातोत्पत्तिप्रकारमाह --<br /> प्रकृतिश्चेति।<br /> भोगश्चापवर्गश्चार्थौ तयोरेव कर्तव्यतयेति यावत्। नन्वनन्तरश्लोके शरीरनिर्देशात्तस्योत्पत्तिर्वक्तव्या किमिति संघातस्योच्यते तत्राह --<br /> सोऽयमिति।<br /> उक्तेऽर्थे भगवद्वचनमवतारयति --<br /> तदेतदिति।<br /> तत्र द्रष्टृत्वेन संघातदृश्यादन्यमात्मानं निर्दिशति --<br /> इदमिति।<br /> उक्तं प्रत्यक्षदृश्यविशिष्टं किंचिदिति शेषः। शरीरस्यात्मनोऽन्यत्वं क्षेत्रनामनिरुक्त्या ब्रूते --<br /> क्षतेति।<br /> क्षयो नाशः क्षरणमपक्षयः। यथा क्षेत्रे बीजमुप्तं फलति तद्वदित्याह --<br /> क्षेत्रवद्वेति।<br /> क्षेत्रपदादुपरिस्थितमितिपदं क्षेत्रशब्दविषयमन्यथा वैयर्थ्यादित्याह --<br /> इतिशब्द इति।<br /> क्षेत्रमित्येवमनेन क्षेत्रशब्देनेत्यर्थः। दृश्यं देहमुक्त्वा ततोऽतिरिक्तं द्रष्टारमाह --<br /> एतदिति।<br /> स्वाभाविकं मनुष्योऽहमिति ज्ञानमौपदेशिकं देहो नात्मा दृश्यत्वादित्यादिविभागशः स्वतोऽतिरिक्तत्वेनेत्यर्थः। क्षेत्रमित्यत्रेतिशब्दवदत्रापीतिशब्दस्य क्षेत्रज्ञशब्दविषयत्वमाह --<br /> इतिशब्द इति।<br /> क्षेत्रज्ञ इत्येवं क्षेत्रज्ञशब्देन तं प्राहुरिति संबन्धः। प्रवक्तृ़न्प्रश्नपूर्वकमाह --<br /> क इत्यादिना।</div>

imported>Vij