imported>Vij: Added {content_identifier} content

2025-12-04T08:23:28Z

Added {content_identifier} content

New page

Sanskrit Commentary By Sri Anandgiri
।।13.14।।आरोपादृते साक्षादेव ज्ञेयस्य पाण्यादिमत्त्वमाशङ्क्याह --
उपाधीति।
इन्द्रियविशेषणीभूतसर्वशब्दाज्ज्ञेयोपाधित्वन्यायाविशेषाच्चात्र बुद्ध्यादेरपि ग्रहणमित्याह --
अन्तःकरणे चेति।
श्रोत्रादीनां ज्ञेयोपाधित्वस्य मनोबुद्धिद्वारत्वादपि तयोरिह ग्रहणमित्याह --
अपिचेति।
तयोरपीहोपादाने फलितमाह --
इत्यत इति।
अक्षरार्थमुक्त्वा वाक्यार्थमाह --
सर्वेति।
उपाधिद्वारा कल्पितव्यापारवत्त्वे मानमाह --
ध्यायतीति।
कल्पितमेवास्य व्यापारवत्त्वं न वास्तवमित्यत्र भगवतोऽपि संमतिमाकाङ्क्षाद्वारा दर्शयति --
कस्मादित्यादिना।
सर्वकरणराहित्ये फलमाह --
अत इति।
साक्षादेव ज्ञेयस्य वेगवद्विहरणादिक्रियावत्ताया मान्त्रवर्णिकत्वात्कुतोऽस्य करणव्यापारैरव्यापृतत्वमित्याशङ्क्यानुवादपूर्वकं मन्त्रस्य प्रकृतानुगुणत्वमाह --
यस्त्विति।
करणगुणानुगुण्यभजनमन्तरेण साक्षादेव जवनादिक्रियावत्त्वप्रदर्शनपरत्वे मन्त्रस्य मुख्यार्थत्वं स्यादित्याशङ्क्य तदसंभवान्नैवमित्याह --
अन्ध इति।
अर्थवादस्य श्रुतेऽर्थे तात्पर्याभावान्न प्रकृतप्रतिकूलतेत्यर्थः। सर्वकरणराहित्यं तद्व्यापारराहित्यस्योपलक्षणमित्यङ्गीकृत्योक्तमेव हेतुं कृत्वा वस्तुतः सर्वसङ्गवर्जितत्वमाह --
यस्मादिति।
वस्तुतः सर्वसङ्गाभावेऽपि सर्वाधिष्ठानत्वमाह --
यद्यपीति।
स्वसत्तामात्रेणाधिष्ठानतया सर्वं पुष्णातीत्येतदुपपादयति --
सदिति।
विमतं सति कल्पितं प्रत्येकं सदनुविद्धधीबोध्यत्वात्प्रत्येकं चन्द्रभेदानुविद्धधीबोध्यचन्द्रभेदवदित्यर्थः। सर्वं सदास्पदमित्ययुक्तं मृगतृष्णिकादीनां तदभावादित्याशङ्क्याह --
नहीति।
तेषामपि कल्पितत्वे निरधिष्ठानत्वायोगान्निरूप्यमाणे तदधिष्ठानं सदेवेति सर्वस्य सति कल्पितत्त्वमविरुद्धमित्यर्थः। सर्वाधिष्ठानत्वेन ज्ञेयस्य ब्रह्मणोऽस्तित्वमुक्तमुपसंहरति --
अत इति।
इतश्च ज्ञेयं ब्रह्मास्तीत्याह --
स्यादिदं चेति।
नहि तस्योपलब्धृत्वमसत्त्वे सिध्यतीत्यर्थः।

Sbg 13.14 scanand - Revision history

imported>Vij: Added {content_identifier} content